رویکرد حقوقی ایران نسبت به کشورهای همسایه در خصوص تعهد به الزام‌های حاکم بر آب‌های مشترک

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل، حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استاد، گروه حقوق بین‌الملل و عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استاد، گروه حقوق بین‌الملل و عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22099/jls.2024.45170.4846
چکیده

کشورها درزمینه تخصیص آب‌های مشترک به‌دلیل محدودیت منابع مذکور با چالش عمده‌ای مواجه ‌بوده‌اند. ایران نیز به‌دلیل واقع‌شدن در منطقه خشک غرب آسیا و برخورداری از حوضه‌های آبی مشترک با همسایگان با وضعیت‌های پیچیده‌ای مواجه ‌شده ‌است. هدف اصلی مقاله آن است که با استفاده از قواعد مستنبط از کنوانسیون‌ها و موافقت‌نامه‌های دو یا چندجانبه میان ایران با کشورهای همسایه به ‌همراه رویه‌های اجرایی و قضایی حاکم، بتوان رویکرد قابل‌اعمال را تحلیل و برای رفع خلأهای تقنینی، اجرایی و قضایی راهکارهای منصفانه‌ای را ارائه ‌داد. پرسش اصلی آن است که وضعیت تخصیص آب‌های مشترک ایران با همسایگان آن چگونه است؟ فرضیه آن است که موافقت‌نامه‌های دو یا چندجانبه میان ایران با همسایگان نتوانسته به چالش موجود در رویه عملی میان ایران با همسایگان در زمینه تخصیص منابع آبی مشترک پایان‌ ببخشد. به‌همین‌منظور در این پژوهش کنوانسیون‌ها، قراردادها و موافقت‌نامه‌های دو یا چندجانبه به‌همراه رویه‌های اجرایی و قضایی حاکم بر روابط میان کشورها مورد بررسی‌قرار گرفته که درنتیجه، معیارهای انصاف، منع ورود آسیب به دیگری، توجه به نیازهای بالقوه و بالفعل هر یک از کشورها، منع تبعیض، شفافیت و دسترسی به اطلاعات مورد استنباط ‌قرار گرفته‌اند؛ بنابراین، همکاری حقوقی در قالب موافقت‌نامه‌های دو یا چندجانبه و کنوانسیون‌ها بخشی از چالش‌های مذکور را کاسته که در ارتباط میان ایران همسایگان به‌رغم تمامی کاستی‌ها اعمال ‌شده‌ است.