بررسی تأثیر ذهنی و زبانی شاهنامه بر ادبیات مدحی دورۀ غزنوی و سلجوقی به کمک نظریۀ تاریخ ذهنیت‌ها

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره). قزوین. ایران.

doi
10.30465/cpl.2025.48425.3291
چکیده

دورۀ غزنوی و سلجوقی دوران رونق ادبیات مدحی است. از آنجا که هدف ادبیات مدحی خوشامد ممدوحان است انتظار می‌رود با وجود تعصبات دینی و پایبندی سخت به سیاست‌های بغداد و جو حاکم بر دربارها و نخبگان سیاست‌زده و اصالت نژادی حاکمان، اندیشگان و مفاهیم ایرانی-شاهنامه‌ای جایگاهی در ستایش ممدوحان نداشته باشد. با این وجود مضامین و زبان شعری قصاید مدحی بسیار متأثر از ذهنیت ایرانی و زبان شاهنامه‌ای است و این هم‌زمان با سرودن و رواج شاهنامه است. در این پژوهش به روش توصیفی – تحلیلی تأثیر شاهنامه بر ذهنیت و زبان ادبیات مدحی با کمک نظریۀ تاریخ ذهنیت‌ها کاویده شده است. از نتایج پژوهش برمی‌آید پندارهای عامه با تأثیر شگرف بر روح زمانه جهان اندیشگانی و دستگاه مفهومی دوره را متأثر ساخته و از این راه در مدایح شاهان وارد شده است و چون حاکمان ترک این سلسله‌ها در پی کسب مشروعیت مردمی بوده‌اند، این پیامد را مطلوب یافته و حمایت کرده‌اند.