فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در سرگذشت کهن ایران، پاره‌ای نگرش‌های سیاسی، اجتماعی ـ اقتصادی، و فرهنگی ـ دینی ایرانیان در چارچوب مَثَل‌های ایرانی پدیدار شده‌اند. همچنین مردم یا همانا آفرینندگان ناشناختۀ مَثَل‌ها، گهگاه رویدادهای مهم تاریخی را نیز در مَثَل‌ها بازگو کرده‌اند و با کاربرد این مَثَل‌ها، یاد و خاطرۀ رویدادها را در سینۀ خود نگاه داشته‌اند. مَثَل «باد سوخرا فروخوابید و باد شاپور/ مهران وزید» یا «آتش سوخرا خاموش شد و باد شاپور وزید»، یکی از کهن‌ترین مَثَل‌های ایرانی بازمانده از دورۀ ساسانیان است که دست‌کم تا نیمۀ سدۀ پنجم هجری هنوز رواج و کاربرد داشته است. اگرچه به‌گواه منابع تاریخی، زمینۀ پیدایش این مَثَل، ستیزۀ دو فرماندۀ بزرگی ایرانی و مرگ یکی از آن‌ها در دورۀ قباد یکم (488-496 و 496-531 م.) بوده است، اما نمی‌دانیم که در دورۀ ساسانیان آفرینندگان این مَثَل، از خاموش شدن ʼآتشʻ سوخرا و یا فروخوابیدن ʼبادʻ او یاد می‌کرده‌اند. در این جستار، با اشاره‌ای گذرا به زمینۀ تاریخی پیدایش این مَثَل، تلاش می‌کنیم تا در چارچوب دین و فرهنگ ایرانی و چگونگی دگرگونی مَثَل‌های ایرانی، به ریخت آغازین این مَثَل در روزگار ساسانیان نزدیک شویم.