تداعی آزاد معانی برپایة اصطلاحات کمکاربرد موسیقی در دیوان حافظ
نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی (ره)، تهران، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین المللی امام خمینی ره، قزوین ایران
doi
10.30465/cpl.2025.10310چکیده
مقالة حاضر با استناد به نظریة «تداعی آزاد معانی» و نظریة «ناخودآگاه متون» التذاذ هنری بیشتری از اشعار حافظ را برای خوانندة حرفهای این متن فراهم میسازد و با کشف و تبیین شبکههای پیچیدة کلمات در شعر او زمینههای لازم را برای فهم غنیتر وعمیقتر آن اشعار فراهم میکند. در میان شبکههای متعدد ایهامی در دیوان حافظ، ایهامهای مربوط به حوزة موسیقی در پدیدآمدن شبکة ایهام تناسبهای پنهان حافظ نقش بهسزایی دارد؛ اصطلاحاتی چون اقامت، بُعد، چپ، چنبر، خروج، دخول، دلگشا، دلنواز، رجعت، رشته، زنجیر، ساده، سبک، شانه، شاهین، طریق و فن. این اصطلاحات با قرارگرفتن در کنار اصطلاحات معروفتر موسیقی مانند پرده، مقام و راه، شبکة ایهام تناسب دیوان حافظ را گستردهتر و پیچیدهتر میسازد و ایهام تناسب را از صنعت بدیعی صرف به ابزاری برای تداعی معانیهای آزاد ارتقاء میدهد. در مقالة پیشرو شبکة درهمتنیدة ایهام تناسبهای پنهان در شعر حافظ در حوزة موسیقی بررسی و تبیین و برپایة نظریههای مذکور برخی از آن ایهام تناسبها کشف و شرح شده است.