تحلیلگفتمان انتقادی راهبردهای مشروعیتزایی در قصاید ستایشگرانه عنصری در باب محمود غزنوی
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران
3 دانشیار زبانشناسی کاربردی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران
doi
10.30465/cpl.2025.9866چکیده
مدیحهسرا در متنگونه مدح به طور عام و قصیده ستایشگرانه به طور خاص اعمال و اقوال ممدوح مقتدر را موجه و منزه از هر بدی میداند. پژوهشگران حوزه زبان میتوانند با تأمل در این متنگونه به راهبردهای مشروعیتبخشی و ابزار تحقق زبانی آن دست یابند. در این پژوهش با بهره گیری از ابزار تحلیلگفتمان انتقادی، قصاید عنصری در مدح سلطان محمود، به عنوان یک متن واحد با لایههای متعدد اجتماعی و فرهنگی، بررسی گردیده و با نگاه به اینکه عنصری به عنوان ملکالشعرا و ندیم محمود، نقش رسانه تبلیغاتی سلطان را داشته، این متون در دو سطح واکاوی شده است. به این ترتیب که ابتدا بر پایه نظریه مشروعیتز(د)ایی ونلیوون، از تحلیلگران و نظریهپردازان رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، نمودهای چهار راهبرد اصلی مشروعیتز(د)ایی یعنی اعتباربخشی، ارزشدهی اخلاقی، عقلانیسازی و اسطورهپردازی از متون استخراج گردیده، سپس با توجه به مقوله تکرار معنایی مشخص شده هر مؤلفه با چه بسامدی تکرار شده است. نویافتهها مشخص کردند این متون تنها ابیاتی چند برای سرگرمی و خوشامد محمود نبوده، بلکه عنصری ضمن مدیحهسرایی با بهکارگیری این مؤلفهها نخست قصد مشروعیتبخشی داشته، و سپس با بهرهگیری از ابزار تکرار، از مؤثرترین شیوههای القای مضمون، اهداف مورد نظر را در ذهن مخاطب تثبیت نموده است.
