بررسی منابع و سیمای بعضی عجیبالخلقهها در متون حماسی
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2 کارشناس ارشد گروه پژوهش هنر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
doi
10.30465/cpl.2025.10075چکیده
سفر قهرمان به سرزمینهای ناشناخته (اغلب جزایر هند) و دیدار/ستیز او با عجیبالخلقهها از بنمایههای متون حماسی است که نشان کمرنگ آن را پسینتر در متون غنایی متأخر نیز میتوان یافت؛ بنمایهای افسانهوار، شگفتانگیز و مکرّر با پیشینهای دراز که در متون علمی کهن نیز آمده و در گذر قرون، جزئی از فرهنگ عامه شده است؛ بنابر این، برای مخاطب، باورپذیر و آشناست. عجیبالخلقهها، جانوران یا نیمه انسان – حیوانهایی هستند که چون از لحاظ جثّه، شکل و اندام، نابهنجارند، بنابر این، مضحک یا مخوف مینمایند و البته وجهی از انسانوارگی دارند؛ اسبسران، سگساران، نسناسان (نیمهتنان) و ورچشمان در این شمارند. پژوهش حاضر میکوشد تا ضمن توصیف بعضی عجیبالخلقهها در متون حماسی، به بررسی منابع کهن یونانی، عربی و فارسی در این مقوله بپردازد تا تبیین کند که خاستگاه فرهنگی عجیبالخلقهها و نیز کیفیت حضور آنها در متون حماسی و شخصیتپردازی حماسهسرا از آنها چگونه بوده است؟ صرفنظر از اساطیر ملل مختلف، کهنترین توصیف تاریخی از اینگونه عجیبالخلقهها را در متون کهن یونانی/رومی و به نقل از مورّخانی مییابیم که با فرهنگ هندی در ارتباط بودهاند. بازگردانی داستان اسکندر و متون علمی یونانی/رومی به زبانهای شرقی از یک سو و همسایگی ایران و هندوستان و تأثیرات متقابل فرهنگی از دیگر سو را میتوان برای این حضور در نظر داشت.
