فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مفاهیم اصلی در مکتب عرفانی ابن‌عربی، مفهوم «حضرات خمس» است. حضرات خمس، مراتب کلّی وجود هستند که درجات و مراتب تجلیات و ظهورات وجود مطلق را نشان می‌دهند. این حضرات به‌ترتیب نزولی عبارتند از : 1- احدیت؛ 2- واحدیت؛ 3- خیال مطلق؛ 4- حسّ؛ 5- کون جامع. از دیدگاه عارفان مسلمان. در این مقاله، به بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌عربی و سیدحیدرآملی در مورد حضرات و عوالم منسوب به آنها می‌پردازیم. روش پؤوهش در این مقاله توصیفی-تحلیلی با رویکردی تطبیقی است. گرچه سیدحیدر خود و آثار خود را تالی‌تلو ابن‌عربی و آثار او می‌داند اما حداقل در دو مسئله حیاتی بکی ختم ولایت و دیگری لزوم تلفیق تشیع و تصوف و به‌تعبیری شریعت و طریقت، راه خود را شجاعانه و منتقدانه از ابن‌عربی و اتباعش جدا می‌کند و راهی را درپیش می‌گیرد که می‌توان با عنوان عرفان شیعی یا رویکرد شیعی به عرفان ابن‌عربی از آن یاد کرد. از جمله شباهت‌های این دو عارف، باور به دو نوع تجلی است یکی تجلی علمی غیبی و دیگری تجلی شهودی است. تفاوت دو دیدگاه این است که ابن‌عربی در مقام مقایسه، بحث عوالم و ترتیب و آنها را با جزئیات و دقت بیشتری نسبت به سیدحیدر طرح کرده است.