در جستجوی سرچشمههای فاکهةالخلفاء: از مرزباننامه تا روضةالعقول
نویسندگان
1 دانشآموخته دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
doi
10.30465/cpl.2025.9994چکیده
مرزباننامۀ مرزبانبن رستم توسط محمدبن غازی ملطیوی و سعدالدین وراوینی به نثر فارسی برگردانده شده است. این دو ترجمه از آثار مهم قرن ششم و اوایل قرن هفتم به شمار میرود. ترجمۀ متون ادبی نظیر مرزباننامه، یکی از پویاترین جریانهای ادبی در دوران کهن بوده و آثار پرشماری در ژانرهای مختلف از عربی به فارسی و به عکس ترجمه شده که از جهت ادبی سبکساز و تأثیرگذار بودهاست. پیوند و ارتباط تنگاتنگ میان زبان و ادبیات فارسی و عربی باعث دادوستدهای پرشماری بین این دو زبان شده که ترجمۀ کتاب «مرزباننامه» توسط ابنعربشاه در سدۀ نهم از جمله آنها است. پژوهش پیشرو با هدف مقایسۀ ترجمه ابنعربشاه با کتاب روضةالعقول و مرزباننامه وراوینی و تشخیص اینکه کدامیک اساس ترجمه مترجم قرار گرفته، سامان یافته است. با توجه به گستردگی حجم کتاب، باب اول و دوم آن به عنوان پیکرۀ پژوهش و با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد مقابلهای مورد بررسی قرار گرفت. با بررسی تطبیقی عنوان بابها، مقایسۀ موارد ترجمۀ تحتاللفظی، محتوای کلی حکایتها، سبک و اندیشه حاکم بر شاکلۀ کلی بابهای اول و دوم و مواردی از این دست مشخص شد که مترجم سنگبنای فاکههالخلفاء و مفاکههالظرفاء را بر پایه مرزباننامه سعدالدین وراوینی استوار نموده است.
