فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در طبقات‌الصوفیه و شیرزاد و گلشاد، گهگاه در جایگاه ضمیر شخصی سوم شخص مفرد، نویسة «ای/ ـ‌ی» دیده می‌شود. هدف این پژوهش، شناخت این عنصر زبانی به کمک گویش‌های ایرانی و قصه‌های شفاهی ضبط شده از ولایت هرات در کشور افغانستان و استان‌های خراسان‌ جنوبی، خراسان رضوی و خراسان شمالی در کشور ایران است. به‌این منظور، با مطالعة دو کتابِ ذکر شده، بررسی منابع مکتوب گویشی و تدقیق در قصه‌های شفاهی زوایای مختلف این ضمیر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. براین پایه، «ای/ ـ‌ی» با تلفظ پیشنهادی ē در طبقات‌الصوفیه ضمیر با نقش‌ نهاد و مضاف‌الیه و در کتاب شیرزاد و گلشاد ضمیر با نقش مضاف‌الیه است. این ضمیر، با صورت‌های آوایی -ē˃-e، id، it، ay، hi وi در هرات، یَغناب در کشور تاجیکستان، جمهوری آذربایجان و استان‌های خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، اصفهان، فارس و هرمزگان در نقش‌های مختلف دستوری به‌کارمی‌رود. در این میان، تلفظِ i پرکاربردترین است و در شمال شرق خراسان جنوبی و جنوب شرق خراسان رضوی بیش‌تر از سایر مناطق به‌چشم می‌خورد. به‌لحاظ دستوری، به‌‌جز چند استثنا، -ē˃-e و i اگر هم‌مرجع با نهاد جمله باشند، در جایگاه مضاف‌الیه قرار نمی‌گیرند.