افشانش معنا در دو داستان «بر دار کردن حسنک وزیر» و «وضع اریارق و غازی» به روایت بیهقی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

doi
10.30465/cpl.2025.9568
چکیده

از جمله دیدگاه­هایی که در باب تاریخ بیهقی مطرح است، اعتقاد به تاریخی بودن این اثر و برجسته بودن جنبة تاریخی آن است. بر اساس این دیدگاه جنبه­های ادبی تاریخ بیهقی نادیده گرفته می­شود از آن جهت که هدف و ملاک نویسنده را روایت تاریخ دانسته­اند. از آنجا که بیهقی در روایت خود از تاریخ به گزینش دست می­زند و همة حوادث و رویدادها را روایت نمی­کند، در واقع می­توان گفت ایدئولوژی و نگاه خاص بیهقی نیز در اثر او تأثیر گذاشته است. در این راستا امکان معناهای متعدد در جملات بیهقی و آنچه از روایت او حذف شده است، مطرح می­شود. نگارندگان با تأکید بر دو عنصر گزینش در مکالمه و گزینش در توصیف امکانات غیاب معنا را در «بر دار کردن حسنک وزیر» و «وضع اریارق و غازی» از تاریخ بیهقی با روش تحلیلی- توصیفی بررسی کرده­اند و به این نتیجه رسیده­اند که بیهقی با به کارگیری تمهیداتی چون گزینش در مکالمات میان افراد، تأکید بر جنبه­های نحوی، توصیف ویژگی­های اشخاص و بیان عواطف در روایت خود، امکان برداشت­های متعدد و کامل­ناپذیر بودن معناها را ایجاد می­کند.