فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زبان در تولید و طبقه‌بندی عوامل هویتی و فرهنگی نظیر جنسیت نقش مهمی ایفا می‌کند. شهرآشوب، در ادب ایرانی، ماهیتی مردانه دارد؛ زیرا نیازمند مراودات انسانی-اجتماعی آزادانه‌ای است که عرف اجتماعی آن را برای زنان نمی‌پسندیده است؛ بنابراین این پیش‌داوری در مورد شهرآشوب وجود دارد که زبان جنسیت‌زده و مردانه داشته باشد. ورود مهستی‌گنجوی در این عرصه و ابداع شهرآشوب‌های صنفی در قالب رباعی، واکنش‌های انتقادی متفاوتی با خود به همراه داشت که در یک نقطه‌نظر، یعنی مردانه بودن زبان شهرآشوب‌های مهستی به اشتراک می‌رسند. مسالۀ اصلی تحقیق حاضر، ثبوت وجود زبان جنسیتی زنانه در شهرآشوب‌های مهستی گنجوی بوده است. برای اثبات این مسأله، از نظریۀ القاگری‌ موریس گرامون در مقایسۀ انواع هم‌خوان‌های تکرارشونده و نوع القاگری آن در شهر‌آشوب‌های امیرخسرو دهلوی و مهستی گنجوی استفاده شد. در این پژوهش، متغیّر جنسیت، مبتنی بر دیدگاه عرفی و کلیشه‌های فرهنگی در موضوعیت نقش‌های مردانه و زنانه سنجیده شده است و این نتایج به دست آمد: نوع القاگری هم‌خوان‌ها در همۀ گروه‌ها (انسدادی، خیشومی، روان، سایشی و دمشی و نیم‌خوان ی) در شهرآشوب‌های مهستی و امیرخسرو دهلوی، به‌گونه‌ای معنادار از هم تمایز داشته و کاملا در جهت مخالف یکدیگر قرار دارد. القاگری انواع هم‌خوان‌ها در شعر دهلوی متمایل به سمت سرعت ادا، سطحی بودن عواطف، خشونت و تیزی و برندگی اصوات و کلمات است. دهلوی از موضع قدرت، با صراحت کامل، فرادستانه و تحقیرآمیز با مخاطب/معشوق شهرآشوب‌هایش مخاطبه می‌کند. ویژگی این القاگری‌ها با جنسیت شاعر و آزادی فرهنگی و اجتماعی و برون‌گرایی عرفی او انطباق کامل یافته است. برعکس، القاگری هم‌خوان‌ها در شهرآشوب‌های مهستی مبیّن درون‌گرایی، محافظه‌کاری و احتیاط شاعر است و از هر جهت گرایش به سمت نرمی، ملاطفت و نوازش‌گری دارد که این مفاهیم نیز با جنسیت مهستی در تطابق است. بنابراین می‌توان ادعا نمود که زبان شعری شهرآشوب‌های مهستی، برخلاف تصور عمومی، درصد بالایی از زنانگی را داراست.