فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ماهی اسطوره­ای است کهن که به­دلیل انتساب به عنصر مینوی آب، همواره به پاکی و قداست ستوده شده و به­سبب همین ظرفیت­های ذاتی، در اغلب ادوار تاریخی از مفاهیم و معانی اساطیری سرشار بوده است که در هر دوره­ای با توجه به نظام اندیشگانی غالب آن روزگار، عهده­دار بیان مضامین نیک و اهورایی است. در این پژوهش با روش تحلیل­محتوا، سیر حضور اسطورۀ ماهی از مهرپرستی تا عرفان بررسی شد و نتایج پژوهش نشان داد که اسطورۀ ماهی از آغاز تولد مهر در روایت­های کهن این آیین مرموز حضور داشته است و به علت تعلّق حیاتش به آب، با آناهیتا نیز در پیوند است. ماهی در اوستا در قالب «کرماهی»، حضوری اساطیری- آیینی دارد که در متون پهلوی نگهبان هوم سپید بوده، از این طریق زندگی­بخش زرتشتیان در آخرالزمان است. در متون حماسی و پهلوانی، حضور این اسطوره کمرنگ می­شود تا آن که در نهایت در عرفان، در کنار مضامین رازآلود دریای توحید، رمزی می­شود از وجود سالکان واصل که در این دریا مستغرق وجود ذات حقند. ماهیت پاک و آیینی این اسطوره در باورها و متون ادوار مختلف، تغییر چندانی نکرده و در هر ساحتی، کارکردهای اساطیری خویش را حفظ کرده است.