نقد و نظری بر مثنوی معنوی تصحیح استاد محمدعلی موحد

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

doi
10.30465/cpl.2023.40642.3082
چکیده

در میان تصحیح‌های پرشمار مثنوی معنوی، چاپ استاد محمدعلی موحد، آخرین و بی‌گمان برترین است. در این مقاله این اثر فاخر را، ضمن برشمردن مزیت‌های آن، در چهار محور ارزیابی کرده‌ایم: 1) تصحیح ابیات: در این بخش 14 مورد که عمدتاً به معنی و گاه به اعتبار ابیات درج‌شده از هامش نسخه‌ها مربوط‌اند بررسی شده‌است؛ 2) فاصله‌گذاری میان ابیات مثنوی: این کار به‌زعم نگارنده از مزیت‌های این چاپ و از لوازم برقراری ارتباط آسان‌تر خوانندۀ امروزی با مثنوی است. در این بخش سیاست‌گذاری مصحح دانشمند در اعمال فاصله‌ها ارزیابی شده‌است؛ 3) رسم‌الخط: به‌زعم نگارنده، اتخاذ رسم‌الخط اندیشیده و یکدست در تصحیح متون، برمبنای آنچه فرهنگستان زبان فارسی تعیین کرده‌است، هم دستگیر خواننده در درست‌خوانی است و هم چاپ‌های متون کهن را از آشفتگی می‌رهاند. بعضی اشتباهات راه‌یافته در حروف‌چینی و عدم اتخاذ وحدت‌رویّه، ایرادهایی در چاپ استاد راه داده که ارتباط خواننده را با معنای اثر دشوار کرده‌است؛ 4) کاربرد نشانه‌های سجاوندی: در چاپ استاد به‌کارگیری نشانه‌ها، بدون افراط‌های معمول، نظرگیر است. در این مبحث، ضمن نشان دادن دقت‌های استاد، به‌اختصار، کاربرد نشانۀ ویرگول را بررسیده و به ذکر مواردی پرداخته‌ایم که ویرگول معنای بیتی را محدود کرده، یا خدشه‌ای به آن راه داده‌است. برای پرهیز از طول کلام، فقط دفتر اول مثنوی را مورد بررسی قرار داده‌ایم.