فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به پیروی از حماسه‌های اولیّه، گونة دیگری از حماسه شکل گرفت که با نام حماسه‌های ثانویه یا مصنوع از آن‌ها یاد می‌شود؛ گونه‌ای از انواع حماسه که به تقلید از حماسه‌های اولیّه شکل گرفته،حماسة دینی یا مذهبی است که سرایندگان آنها بر اساس جنگ‌هایی که در تاریخ اسلام ،بویژه روزگار نخستین ظهور اسلام، روی داده، به تبعیّت از متون حماسی،به شرح دلاوری‌های یکی از شخصیت‌های برجسته تاریخ اسلام که نزد بیشتر مسلمانان جایگاه والایی داشته،پرداخته‌اند. سرایش چنین منظومه‌هایی از قرن پنجم آغاز شده لیکن در روزگار صفویّه به دلیل شرایط سیاسی و اجتماعی رواج و ادامه یافته است به گونه‌ای که در فاصلة قرن یازدهم تا چهاردهم فقط در منطقة اصفهان بیش از بیست منظومه حماسی دینی احصاء شده که هنوز به قلمروهای پژوهشی راه نیافته‌اند.پژوهش حاضر ضمن تبیین جنبه‌های مختلف حماسه‌های دینی با روش توصیفی- تحلیلی، به تحلیل و نقد حوزه‌های گوناگون سه منظومة (نسخه های خطی) اردیبهشت نامة سروش اصفهانی و شهنشاه‌نامة میرزا جعفر اصفهانی و مقامات حسینی، اثر محمداکبر اصفهانی قائنی به عنوان نمونه‌های حماسه‌های دینی پرداخته-است.حاصل پژوهش نشان می‌دهد سرایندگان آثار به دستگاه زبانی و بلاغی چندان توجه نکرده‌اند به‌نحوی که گاهی مختصّات حماسی و غنایی درهم آمیخته شده است؛دستگاه معنایی و محتوایی بسیار مورد توجّه سرایندگان بوده و کوشیده‌اند متن را محملی برای بیان دریافت‌های دینی و اعتقادی خویش که آمیزه‌ای از تاریخ و توان شاعر است، قرار دهند.در این میان اردیبهشت‌نامه و شهنشاه‌نامه دارای بسیاری از مؤلفه‌های حماسه هستند لکن مقامات حسینی غیر از وزن،فاقد بسیاری از مؤلفه‌های حماسی به نظر می‌رسد.