بازشناسی و تحلیل نمودهای گروتسک در داستانهای هفت پیکر نظامی
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
doi
10.30465/CPL.2023.7652چکیده
شاخصترین مؤلفههای سبک گروتسک، نظیر احساس ترس، تمسخر نهفته، اشکال عجیب و غریب و تعجبآور، زشتنماییهای آراسته به زیور ظاهری و... به شیوهای هدفمند و حسابشده در داستانهای هفتگنبد قابل مشاهده است. نشانههای برجستهای از نگاهِ جدیدِ دو منتقد حوزۀ زیباییشناسیِ زشتی، یعنی کایزر و باختین که ضمن کاستنِ جنبههای منفی هنر گروتسک و تغییر در معیارهای متعارف زیبایی، این سبک را نوعی از زیباییشناسی زشتی دانستهاست، در داستانهای هفتپیکر، از نمود معناداری برخوردار است. در این داستانها، برخی مسائل جسمی و روحی واپس رانده شده از زندگی انسان به همراه زشتیها و پلیدیهای آن به شیوهای پیچیده، اعجابآور، متناقض و غیرمنتظره به تصویر کشیده میشود که این ظرافتها، از جنبههای کمترپرداختهشدۀ این اثرادبی به شمار میرود. در این پژوهش، ضمن بهرهگیری از مطالعات کتابخانهای و اسنادی و به روش تحلیل کیفی و با در نظر داشتن دیدگاه کایزر، مقولۀ گروتسک و مؤلفههای شاخص آن را در داستانهای هفتپیکر، بازشناسی، طبقه-بندی و تحلیل کردهایم. دستاوردهای پژوهش نشان میدهد که نظامی در این داستانها توانسته است، با مهارتی شگفت، در محتوا و شکل اثر، زشتیها و پلیدیها را به شیوهای نزدیک به ویژگیهای یک اثر گروتسک بنمایاند.
