فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

میرزاعبدالله گرجی اصفهانی ازجمله اطعمه‌سرایان شاخص قرن سیزدهم بوده که با توسل به یکی از شاخه‌های مرتبط با طنز یعنی نقیضه‌سازی، اشعار درخور توجهی سروده و از خلال آن، هم هنر طنزپردازی خود را نشان داده و هم کمبودها و کاستی‌های موجود در زمانۀ خویش را به تصویر کشیده است. نویسندگان بر آن بوده‌اند در وهلۀ اول، تعریفی واحد از نقیضه ارائه دهند و به دنبال آن کوشیده‌اند نقیضه‌های گرجی اصفهانی را واکاوی کنند. هدف این مقاله بررسی ریزبینانه و جزءنگرانه نقیضه‌ها از طریق تحلیل محتوایی و رسیدن به اطلاعات ارزشمندی است که کمتر بدان توجه شده است. از خلال این نقیضه‌ها می‌توان به چهار ساحت بسامددار در اشعار شاعر پی برد. در ساحت «روانشناختی و فردی» شاعر با ابراز اشتیاق افراط‌گونه خود به خوراکی‌ها درصدد است تا به نوعی هم کمبودها و کاستی‌های عاطفی و روانی خود را ابراز کند و هم میل به خوردن را از طریق دیدن و بوییدن و چشیدن و حتی لمس‌کردن غذا نشان دهد. ساحت «فرهنگی و اجتماعی» اشعار میرزاعبدالله گرجی اصفهانی حاوی اطلاعات مفیدی است که در خصوص باورهای عامیانۀ مرتبط با خوراکی‌ها ارائه گردیده است. ساحت «تاریخی و اقتصادی»، معطوف به تاریخ عصر شاعر، روابط با کشورهای همسایه و اوضاع اسف‌بار اقتصادی و پیامدهای ناگوار آن چون فقر و گرسنگی و قحطی است. در ساحت «دینی و مذهبی» هم شاعر به انتقاد از زاهدان ریایی و تفاوت ظاهر و باطن آنان پرداخته است. بخشی از این چشم‌اندازها به‌ویژه در رویه‌های ظاهری اشعار، سرگرم‌کننده و طنزآمیز است؛ اما با نقب‌زدن به لایه‌های پنهانی این نقیضه‌ها طنز تلخ و جنبه‌های انتقادآمیزی نمایان می‌شود که در شناخت زندگی و زمانۀ شاعر بسیار حائز اهمیت است.