الگوی فرایندی نظریهپردازی؛ روشی نو در تولید نظریه
نویسندگان
1 استادیار دانشگاه عالی دفاع ملی ؛ نویسنده مسئول
2 پژوهشگر دانشگاه عالی دفاع ملی
doi
چکیده
نظریهپردازی یکی از ارکان بسیار مهم تولید علم بهشمار میآید. از اینرو صاحبنظران و اندیشمندان برای نظریهپردازی باید برای تولید نظریه همزمان به دو عنصر مجهز باشند؛ یکی دانش تخصصی و تبحر خاص در زمینه پدیده مورد مطالعه و داشتن ایده و حرف جدید و نو، دوم مهارت و تسلط بر روش و فرایند تولید نظریه که بتواند ایده خود را به نظریه تبدیل کند. از اینرو مقاله حاضر درصدد است تا به شناسایی الگوی فرایندی نظریهپردازی بپردازد. این تحقیق از نظر هدف، توسعهای – کاربردی و از نوعِ موردی- زمینهای با رویکرد کیفی بهروش تحلیل مضمون انجام شده است. برای دستیابی به هدف بیان شده و پاسخ به پرسش اصلی که الگوی فرایندی نظریهپردازی کدامند؟ با استفاده از روش کتابخانهای، منابع معتبر مورد مطالعه قرارگرفته و اطلاعات لازم استخراج شده است .برای اعتبارسنجی یافتهها، پرسشنامهای محقق ساخته، بین 15 نفر از خبرگان جامعه علمی، آشنا به روشهای نظریهپردازی، بهعنوان نمونۀ آماری توزیع شد. در ادامه اشباع نظری با احصاء 11 مضمون پایه اولیه، 16 مضمونپایه ثانویه،5 مضمون سازماندهنده و 1 مضمون فراگیر حاصل گردید. براساس نتایج تحقیق مراحل نظریهپردازی عبارتاند از: تشخیص، ثبوت، اثبات، تثبیت و تدوین است و گامهای شانزده گانه نظریهپردازی شامل: مواجهه و مشاهده، نیازشناسی، پیشینه شناسی و تشابه سنجی، مبانی و آموزههای پشتیبانیکننده، جمعآوری اطلاعات، ایده اولیه، ساماندهی مفاهیم، شکلگیری فرضیه یا قضیه، آزمون، شکلگیری نظریه، ارائه به جامعه علمی، تدوین نظریه نهایی، آمادهسازی نظریه برای پیادهسازی، پیادهسازی نظریه، بازخوردگیری و بازنگری نظریه است.
