روشهای کمی برای سنجش شاخصهای کیفیِ بهرهوری سازمانی
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مدیریت، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 دانشیار گروه مدیریت، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
3 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
doi
10.22111/jmr.2025.51233.6347چکیده
در سالهای اخیر، سنجش بهرهوری سازمانی به یکی از دغدغههای اصلی محققان و مدیران تبدیل شده است؛ با این حال، تمرکز عمده بر جنبههای فنی و اقتصادی، موجب نادیدهگرفتن ابعاد اجتماعی و انسانی بهرهوری به عنوان یک مفهوم چندبعدی شده است. این پژوهش با تمرکز بر جنبههای اجتماعی و انسانی بهرهوری، با هدف شناسایی و معرفی مناسبترین روشهای کمی، برای سنجش این ابعاد کیفی انجام شده است. در این پژوهش از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) و منطق استقرایی-قیاسی بهره گرفته شده است. در گام نخست از طریق مرور سیستماتیک، مقالات مرتبط با سنجش بهرهوری سازمانی تحلیل شده و با مدل چندسطحی تطبیق داده شدند و با استفاده از تکنیک آنتروپی شانون، وزن شاخصهای کمی و کیفی استخراج گردید. در گامهای بعدی با استفاده از روش مرور دامنهای و با بهرهگیری از نظر خبرگان در گروه کانونی، مناسبترین روشهای سنجش، برای هر یک از شاخصهای کیفی تعیین شد. جامعه آماری در این مرحله از پژوهش خبرگان اجرایی و دانشگاهی با حداقل سه سال سابقه اجرایی و پژوهشی در زمینه مدیریت بهرهوری هستند. نتایج نشان میدهد که سهم شاخصهای کمی در سنجش بهرهوری ۷۰ درصد و سهم شاخصهای کیفی ۳۰ درصد است؛ ضمن آنکه بسیاری از شاخصهای کیفی بهدلیل پیچیدگی در اندازهگیری، مورد غفلت قرار گرفتهاند. یافتههای این تحقیق، ضمن ارائه چارچوب عملیاتی برای سنجش کیفی بهرهوری، امکان انتخاب روش سنجش را متناسب با ماهیت شاخص و دادههای مورد نیاز فراهم میسازد. از منظر کاربردی، نتایج این پژوهش میتواند مبنایی برای تصمیمگیری مدیران و پژوهشگران در راستای ارزیابی جامع بهرهوری باشد.