فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرایندی که با مرگ شاه عباس اول آغاز شد، نهایتاً به سقوط دولت صفویه انجامید. عوامل داخلی متعددی در این رویداد دخیل بودند، اما نقش عوامل خارجی به‌ویژه هندی‌ها نیز شایان ‌ذکر است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی- استنتاجی و با اتکاء به متون تاریخی به دنبال پاسخگویی به این پرسش بنیادی است: هندی‌ها چه نقشی در سقوط صفویه داشتند؟ تأثیر اختلافات مرزی بر واکنش دولت هند در مقابل شورش افغان‌ها و نقش هندی‌ها در بحران‌های اقتصادی اواخر دوره صفوی و تقویت شورشیان افغان از محورهای اصلی این پرسش به‌شمار می‌روند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر چند روابط دولت صفویه و گورکانیان عمدتاً دوستانه بود، اما در دهه‌های پایانی حکومت صفویه تحت‌تأثیر مسئله قندهار و بلخ که به شکست هندی‌ها منجر شد، روابط دو دولت به ‌سرعت رو به تیرگی گذاشت و رفتارهای تحقیرآمیز ایرانی‌ها با هندی‌ها به شکل‌گیری خشمی پنهان در میان هندی‌ها منجر شد. بنابراین، واکنش دولت هند در مقابل شورش افغان‌ها، توأم با بی‌تفاوتی و حتی همراهی و همدلی بود. از سوی دیگر، هندی‌ها نقشی مهم در فرماندهی سپاه افغان‌ها ایفاء کردند و برخی از بازرگانان هندی ساکن ایران که در زوال اقتصاد ایران سهم داشتند، به افغان‌ها ملحق شدند.