بررسی آوایی زبان عطّار در مختارنامه
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.30465/cpl.2023.7324چکیده
زبان عطّار سرشار است از ویژگیهای تمایزبخش صرفی، نحوی و آوایی. این ویژگیها با انتشار ویراست شفیعی کدکنی از منطقالطیر و دیگر مثنویهای عطّار بیشتر پیش چشم آمد؛ امّا در این میان توجّه بایستهای به مختارنامه نشد. مختارنامه مجموعۀ رباعیهای عطّار است که در پنجاه فصل فراهم آمدهاست. با توجّه به کهنگی اثر، بررسی زبان آن اهمّیت خاصّی دارد و بر پایۀ آن میتوان به برخی از مسائل زبانی شعر عطّار پاسخهایی مبتنی بر دادههای آوایی داد و نیز پارهای از اشکالات متن را برطرف کرد. دادههای برآمده از مقالۀ حاضر را میتوان با دادههای حاصل از بررسی دیگر سرودههای عطّار مقایسه کرد و تصوّر موجود را از ویژگیهای سبکی و زبانی این شاعر دقیقتر ساخت. از دستآوردهای این پژوهش تشخیص لغت نگاهی با یای معروف و نیز تمایز آوایی تو به معنای تا و لایه از تو به معنای ضمیر دومشخص مفرد است که با دقّت در قافیهبندیهای مختارنامه میسّر شدهاست. با توجّه به وزن رباعیهای عطّار نیز مشخّص شد که بر خلاف برخی از واژهها که به صورت مخفّف نیز به کار میرفتهاند، برخی از واژهها تنها به صورت کامل کاربرد داشتهاند، مانند صورت امری گشای که در متن به صورت گشا آمدهاست و باید اصلاح شود.