تأثیر متون صوفیانۀ فارسی بر تفسیر ثمانیۀ خواجه‌محمد پارسا

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

doi
10.30465/cpl.2023.7287
چکیده

خواجه‏­محمّد پارسا (م: 822 هـ.ق)، از مشایخ فرقة نقشبندیه و صوفیانِ نامدار عصر تیموری و صاحب تألیفات متعدّدی در حوزة تصوّف و تفسیر قرآن است. یکی از آثار وی، تفسیر ثمانیه، تفسیر هشت سورة کوتاه جزء سی‌ام قرآن است. وی در این اثر، همچون دیگر مکتوبات خویش، از آثار عربی و فارسی پیش از خود بسیار بهره گرفته و گاه به مآخذ خود اشاره کرده و در موارد متعدّدی اشاره‌ نکرده است. مسئلة اساسی این مقاله آن است که آیا تمامی بخش‌های فارسی این اثر، حاصل ذهن و قلم خواجه‌پارساست یا بخش‌هایی از آن برگرفته از آثار متقدّمان است و نویسنده به منابع خود اشاره نکرده است؟ با بررسی بخش‌های فارسی کتاب، این نکته مشخّص می‌شود که شماری از این مطالب، برگرفته از آثاری چون شرح تعرّف، کیمیای سعادت، مرصادالعباد و مصباح‌الهدایه است که مؤلّف بی‌آنکه نامی از صاحبان آن آثار ببَرد، بخش‌هایی از آن‌ها را ذکر کرده است. این نکته موجب می‌شود تا خواننده در تحلیل محتوایی و زبانی این اثر کمتر به خطا بیفتد و مبنای بررسی‌های خویش را بر این‌ بخش‌ها بنیان نگذارد.