نقش محمدعلی فروغی در تکوین چندجانبهگرایی سیاست خارجی ایران از منظر تبارشناسی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش مسائل ایران دانشگاه تربیت مدرس
doi
چکیده
محمدعلی فروغی بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی عرصه سیاست خارجی ایران در برهههایی حساس، مسئولیتهایی مهم را برعهده داشته و عملکرد سیاسی وی از زوایای گوناگون قابل بررسی است. در پژوهش حاضر، در صدد پاسخ به این سؤال هستیم که نقش این سیاستمدار ایرانی در شکلگیری چندجانبهگرایی در سیاست خارجی ایران چه بوده است؟ نویسنده با استفاده از روش تبارشناسی که پدیدهها را در تطور تاریخیشان تحلیل میکند، به این نتیجه رسیده که گفتمانها و شرایط امکانی در دورههای مختلف حضور فروغی در عرصه سیاسی، ظهور و بروز چندجانبهگرایی را تحت تأثیر قرار داده است. گفتمان بیطرفی، همکاریهای دوجانبه و چندجانبهگرایی در گسستهای زمانی اواخر قاجار و دوره پهلوی مورد بررسی قرار گرفته و نقش فروغی در تکوین چندجانبهگرایی در هر یک از این گفتمانها و گسستها ارزیابی شده است. همچنین ریشههای چندجانبهگرایی در اندیشه وی بر اساس مقالات، مکاتبات و سخنرانیهای او مورد واکاوی قرار گرفته است. نویسنده سرانجام به این نتیجه رسیده که وقوع برخی رویدادها که از منطق تصادف پیروی میکنند و نه منطق خطی تاریخی؛ مانند جنگ جهانی اول و دوم در کنار بستر فکری همکاری و صلح در اندیشه فروغی، او را به کاربست این سیاست رهنمون کرده است. لذا اگر فروغی نقش معمار چندجانبهگرایی را هم دارا نباشد، یکی از مهمترین نقشها را در تکوین این رویکرد در سیاست خارجی ایران ایفاء کرده است.
