پارادایم زیستبوم ترویج علم در ایران
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مطالعات آینده علم و فناوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران
2 استاد، گروه روانشناسی، دانشگاه تهران؛ تهران، ایران
3 دانشآموخته دکتری جامعهشناسی، کارشناس پژوهشی، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران
doi
10.22034/jkrs.2025.20482چکیده
هدف: این مطالعه باهدف طراحی و تبیین پارادایم زیستبوم ترویج علم در ایران انجام شده است تا چارچوبی مفهومی برای انسجامبخشی، سیاستگذاری و عملیاتیسازی فعالیتهای ترویجی در سطح ملی ارائه دهد. زیستبوم ترویج علم، شبکهای پویا از نهادها، بازیگران، منابع و تعاملات است که باهدف همافزایی و کاهش فاصله میان علم و جامعه شکل میگیرد. روششناسی: این مطالعه با رویکرد کیفی، از طریق گروه کانونی و مطالعه اسنادی انجام شد. یافتهها: پارادایم زیستبوم ترویج علم در ایران بر پایهی تعامل پویا میان مؤلفههای درونی، بیرونی، محیطی و ساختارهای نهادی شکل میگیرد. تحقق این پارادایم مستلزم برونرفت از چالشهایی نظیر ابهام مفهومی، پراکندگی نهادی، کمبود منابع مالی، نبود الگوهای بومی، فقدان شناخت مخاطب، بهرهبرداری ناکافی از رسانهها و فقدان نهادی هماهنگکننده برای تنظیمگری و همافزایی بین بازیگران حوزه ترویج علم است.نتایج: بدون پارادایم مشترک، فعالیتهای ترویج علم در ایران پراکنده و ناکارآمد خواهد بود. پارادایم پیشنهادی با ایجاد انسجام مفهومی و ساختاری، بستری برای سیاستگذاری مؤثر فراهم میکند. ترویج علم زمانی اثربخش است که در چارچوب پارادایم مشترک و با مشارکت جمعی نهادینه شود. اصالت و ارزش: این مطالعه با ارائه چارچوبی نظری و عملیاتی، خلأ مفهومی حوزه ترویج علم در ایران را پر کرده و مبنایی برای برنامهریزی و سیاستگذاری کلان ارائه میدهد.
