پیشگیری از سوانح هوایی مبتنی بر ابرروندهای علمی و فناورانه آینده صنعت هوانوردی: یک مرور حیطه‌ای نظام‌مند

doi
10.22034/joae.2025.499251.1263
چکیده

پژوهش حاضر به مرور نظامند مطالعات حوزه سوانح هوایی به منظور پیشگیری از سوانح هوایی مبتنی بر ابرروندهای علمی و فناورانه آینده صنعت هوانوردی پرداخته است. روش پژوهش مبتنی بر مرور حیطه‌ای نظام‌مند و بر مبنای پروتکل پریزما طرح‌ریزی و نگاشت ساختار شبکه مطالعات با استفاده از رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی صورت گرفته است. ابتدا پژوهش‌های مرتبط در پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی در محدوده زمانی سال 2024-2015 مورد جستجو قرار گرفت. پس از غربالگری 67 پژوهش از منظر ارتباط با ابرروندهای علمی و فناورانه آینده و از منظر زمینه‌های موضوعی مورد تحلیل محتوای کیفی و کمی قرار گرفت. مرور مطالعات نشان می‌دهد ابرروندهای هوش مصنوعی، مهارت‌های آینده، زیرساخت‌های هوشمند و عصر داده نقش محوری در پیشگیری از سوانح هوایی در زمینه‌های موضوعی ارزیابی و تحلیل ریسک‌های پروازی، مسیریابی و کنترل ترافیک هوایی، تحلیل سیستم ایمنی پرواز، پیش‌بینی وضعیت آب و هوایی و بحران‌های طبیعی و تحلیل ریشه‌ای علل سوانح هوایی مورد توجه قرار دارد. همچنین حوزه‌هایی نظیر سیستم هشداردهی پیشرفته، سلامت جسمانی و روانی کادر پروازی، بهبود عملکرد تیم پرواز در موقعیت سانحه هوایی، سیستم‌های پشتیبان تصمیم خلبان و کادر پرواز، شفافیت و گزارش‎‎‌دهی ایمنی، بهینه‌سازی عملیات تعمیر و نگهداری هواپیما، ساختار حکمرانی هوانوردی و اقدامات جمعی بین‌المللی، اقتصاد پیشگیری از سوانح هوایی، ساخت و ساز فرودگاه پایدار، اثرات محیط زیستی سوانح هوایی پژوهش‌های بسیار محدودی وجود دارد که زمینه مطالعات آتی را فراهم می‌آورد.