تحلیل تطبیقی تأثر صائب از حافظ با تکیه بر دو غزل

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد واحد گرمسار

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ملک سعود ریاض

doi
10.30465/cpl.2021.5970
چکیده

با توجه به ظاهر بیان صائب، در نگاه نخست چنین به نظر می­آید که صائب بیشترین اقتباس را از حافظ داشته است و تحت تأثیر او بوده­است. با استناد به این­که هر متنی در تعامل با متن­های پیش از خود است و نیز با دقت بیشتر در اشعار این دو شاعر، این فکر شکل گرفت که صائب نسبت به مفاهیم و مضامین حافظ نوعی آشنایی­زدایی معنایی انجام داده­است یا در واقع استفادۀ صائب از مضامین حافظ با نوعی موضع­گیری منفی همراه بوده­است و به نظر می­رسد بیشتر به لقب لسان­الغیب رشک می­برده است. صائب ضمن درک شگردهای زبانی زیرکانۀ حافظ، در برخورد با مضامین حافظ از همین شگرد استفاده نموده­است، به­گونه­ای­که در ظاهر محسوس نیست و با دقت و نکته­سنجی می­توان به آن پی برد. این مسئله باعث گردید با استفاده از روش بینامتنیت، تحلیل تطبیقی در دو غزل حافظ که مورد اقتباس صائب بوده، انجام گیرد. با تحلیل بینامتنی می­توان پی برد چگونه مؤلف یک متن گزینشگرانه و هدفمند از متون دیگر بهره برده­است. تحقیق زیر نتیجۀ این فکر و روش است.