ارزیابی فضایی ضریب کارایی فنی، مقیاس و مدیریتی در مراکز رشد واحدهای فناور ایران(روش تحلیل پوششی داده‌ها با توجه به ظرفیت دانشی و صنعتی)

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه مواد و انرژی، کرج، ایران

2 استاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

3 کارشناس ارشد اقتصاد توسعه،دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

doi
10.22111/jmr.2024.46043.6023
چکیده

هدف محوری این تحقیق بررسی ضریب اثربخشی و کارایی مراکز رشد واحدهای فناور با توجه به ظرفیت دانشی و صنعتی در پهنه جغرافیایی ایران می باشد. مراکز رشد یکی از نهادهای موثر در تجاری سازی و توسعه ایده های دانش بنیان و استارتاپی می باشند و کارامدسازی این مراکز منجر به توسعه کسب و کارهای نوظهور، خلق ثروت منطقه ای و اشتغال مولد و دانش بنیان می گردد. در این مقاله، از روش تحلیل پوششی داده­ ها(DEA) و مدل بازده متغیر به مقیاس به عنوان ابزار تحلیلی استفاده شده است و جامعه آماری این مطالعه شامل 193 مرکز رشد واحد فناور در سی استان کشور می باشد. نتایج حاصله نشان می­دهد که رابطه مثبت و معناداری بین رتبه علمی دانشگاهی و کارایی فنی مراکز رشد وجود ندارد. به گونه ای که در  استان کرمان با وجود آنکه رتبه 30-21 دانشگاهی را بخود اختصاص داده است و در منطقه نیمه صنعتی قرار گرفته، کمترین مقدار کارایی فنی(رقم 0.315 ) را دارا می­باشد. از طرفی استان بوشهر با وجود این که در رتبه ­بندی دانشگاهی در سطح 50-41 و در منطقه ضعیف صنعتی قرار دارد، کارایی فنی(رقم 0.931) بالاتر از میانگین را بخود اختصاص داده است که بخش اعظم بالا بودن این رقم بدلیل کارایی بالای مدیریتی آن می ­باشد. نتایج بررسی کارایی مقیاس، گویای این است که استان­های خوزستان، کردستان و مرکزی دارای بازده فزاینده نسبت به مقیاس هستند. می ­توان گفت این استان­ها به دلیل خصوصیت بازدهی فزاینده، در صـورت اسـتفاده از مقیـاس بـزرگ­تـر، از سـطح هزینـة متوسط پایین­تر و درنتیجه افزایش بازدهی ستانده ­ها برخوردار می­ شوند. همچنین 30 درصد از استان­های مورد بررسی در مرحله بازدهی کاهشی نسبت به مقیـاس قـرار دارند و این بدان معنی است که از تولید کمتری (به نسبت افزایش نهاده ها) بهـره­ منـد مـی­شـوند، لـذا استفادة بیشتر از نهاده­ها و تولید کمتر به منزلة کاهش کارایی فنی است. همچنین براساس نتایج بدست آمده 18مرکز نیز دارای بازده ثابت نسبت به مقیاس هستند که این امر نشان دهنده آن است که چنانچه این واحدها تمامی عوامل تولید خود را افزایش دهند، مقدار تولید به همان میزان افزایش می­ یابد و تغییر در مقیاس تولید بر کارایی فنی آنها تاثیر ندارد.