مؤلفه‌های پیاده‌سازی مدیریت دانش در آموزش‌ فنی و حرفه‌ای غیررسمی ایران

نویسندگان

1 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

2 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، رودهن، ایران

3 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی گرایش مدیریت اطلاعات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

4 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/jkrs.2024.61541.1082
چکیده

هدف: مدیریت دانش یکی از ضروریات هر سازمانی جهت دستیابی به رسالت خود می­باشد. پژوهش صورت گرفته به‌منظور ارائه مؤلفه‌های پیاده‌سازی مدیریت دانش در نهادها و سازمان‌های مجری آموزش فنی و حرفه‌ای غیررسمی در ایران تهیه شده است.روش‌شناسی: پژوهش حاضر کاربردی بوده و روش پژوهش آمیخته از نوع اکتشافی با رویکرد کیفی و به روش‌های فراترکیب و دلفی است. در مرحله نخست از روش فراترکیب استفاده گردید که جمعاً 142 منبع مرتبط با موضوع پژوهش یافت شد و درنهایت تعداد 9 پژوهش مورد تحلیل قرار گرفت. پس از شناسایی مقوله‌ها به روش فراترکیب، با روش دلفی فازی، با ابزار پرسشنامه و نظرسنجی از خبرگان به اعتبارسنجی و ارائه شاخص‌های نهایی پرداخته شد.یافته‌ها: در این پژوهش با بررسی و دسته‌بندی و بومی‌سازی کدهای توصیفی حاصل از متون و استخراج تمام عوامل در پنج مقوله و هفت مؤلفه تحت عناوین 1) مقوله سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی (مؤلفه: استراتژی‌ها، سیاست‌ها و برنامه‌ها)؛ 2) مقوله ساختار (مؤلفه: فرهنگ و مؤلفه: ساختار سازمانی و دانشی و محیط فیزیکی)؛ 3) مقوله منابع انسانی (مؤلفه: مدیریت عالی و مؤلفه: کارکنان)؛ 4) مقوله فرایند (مؤلفه: فرایند مدیریت دانش) و 5) مقوله زیرساخت‌ها و توانمندی فناوری اطلاعات و ارتباطات (مؤلفه: پایگاه‌های دانش، سامانه‌ها و قالب‌های دیجیتالی) دسته‌بندی شد. سپس با در نظر گرفتن مقوله و مؤلفه‌های مذکور کدها (مفاهیم) احصاء و مبتنی بر مفاهیم مذکور سؤالات از خبرگان تنظیم شد. در میان 5 مقوله شناسایی‌شده، مشارکت منابع انسانی، پشتیبانی هیئت­رئیسه سازمان (رئیس و معاونان) و پشتیبانی دولت (سازمان‌های اداری و استخدامی و برنامه‌وبودجه) در استقرار مدیریت دانش سازمان مهم‌ترین عوامل هستند.بحث و نتیجه‌گیری: در حال حاضر نظام مدیریت دانش در سازمان‌ها و نهادهای آموزش فنی و حرفه‌ای کشور پیاده‌سازی نشده است. لذا استقرار مدیریت دانش یک ضرورت اساسی است. توجه به مدیریت دانش در برنامه‌های کلان و عملیاتی، همسو نمودن ساختار سازمانی با اعمال مدیریت دانش، طراحی فرایندهای لازم، نهادینه سازی فرهنگ مدیریت دانش، همراه نمودن منابع انسانی به‌عنوان شاخص محوری به­همراه مؤلفه اهتمام مدیریت عالی و هیئت‌رئیسه سازمان‌های آموزش مهارتی غیررسمی بسیار حائز اهمیت است. به‌طور معمول اغلب سازمان‌های آموزش فنی، حرفه‌ای و مهارتی غیررسمی از امکانات و زیرساخت‌هایی فناوری اشاره‌ شده در شاخص‌ها و مؤلفه‌های عنوان ‌شده برخوردارند؛ بنابراین ایجاد انسجام و پیوند این امکانات و زیرساخت‌ها می‌تواند استفاده از مدیریت دانش را برای مجموعه‌های مذکور فراهم نماید.اصالت و ارزش: ایده استقرار مدیریت دانش، یک ایدۀ نو برای سازمان‌های آموزش فنی و حرفه‌ای غیررسمی ایران است که برای اولین بار با استنتاج از ایده‌های دیگران و با­توجه به تجربه زیسته پژوهشگر از زاویه‌های متفاوت تبیین و از تکنیک‌های متنوعی با هدفی تازه مبتنی بر نوآوری در روش‌شناختی پژوهش شامل فراترکیب و دلفی فازی و با  گذر از مرزهای روش‌شناسی معمول و با بهره‌برداری از دانش خبرگان و صاحب‌نظران و با هدف تکمیل کارهای اصیل دیگر محققان انجام شده است.