فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دورة ناصرالدین شاه مناسبات خارجی ایران به صورت چشمگیری توسعه یافت و متناسب با آن، امور خارجی از حیطة وظایف دربار و شخص صدراعظم، به وزارت امور خارجه منتقل شد،که  28 سال از تأسیس آن می‌گذشت. این تحول، با آغاز حکومت ناصرالدین شاه  و صدارت امیرکبیر مصادف بود؛ صدراعظم مقتدری که خود، سابقة سال‌ها حضور موفق در هیأت‌های سیاسی اعزامی به دیگر ممالک را در کارنامه داشت و به اهمیت تشکیلات امور خارجی کاملاً واقف بود. اگرچه عمر کوتاه صدارت، فرصتی برای تحقق افکار بلند آن بزرگ مرد باقی نگذاشت، اما تربیت‌یافتگان و نهادی که او  بنیان نهاد، میراث گرانقدری برای عرصه تشکیلات خارجی ایران بود. در مقالة حاضر بر پایة روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن معرفی  وزرای امور خارجه در دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، به بررسی شرایط و عملکرد دوران وزارت هریک از آنها می پردازیم. بر اساس نتایج تحقیق روشن شد که وزارت امور خارجه نیز مانند سایر ارکان دیوانی عصر قاجار، در میدان دو قطبی روس ـ انگلیس گرفتار بود و جدال سخت میرزا سعید خان و میرزا حسین‌خان بر سر منصب این وزارت، جز تباهی و ناکارآمدی سیاست خارجی ایران حاصلی در پی نداشت.