الگوی سیاست خارجی ایران از مشروطه تا برآمدن رضاشاه
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی، مشهد.
doi
چکیده
ایران از مشروطه تا برآمدن رضاشاه دستخوش آشفتگی بود و جنگ جهانی اول نیز آشفتگی سیاسی را تشدید کرد. آیا در سالهای مشروطه تا برآمدن رضاشاه ایرانیان دارای الگویی در سیاست خارجی بودند؟ در دورة قاجاریه با وجود اینکه قدرتهای بزرگ در حال افزایش توان اقتصادی، نظامی و نیز طراحی دنیای جدید بودند، اما ایران در زیر بار سنگین سنت کهن امکان قدم گذاشتن به دوره جدید را نداشت. پس از کشته شدن ناصرالدین شاه و پیدایش افکار جدید، ایرانیان پوسته حکومت مداری کهن را شکافتند و اهداف جدیدی در سیاست خارجی دنبال کردند. برخی از اقدامات اصلاحی جهت پیگیری منافع ملی در محیط بینالملل پیش از انقلاب مشروطه ایجاد شده بود، اما ایران همیشه در وضعیت داخلی با شرایط استبدادی و اوضاع نابسامان اقتصادی - نظامی در برابر روس و انگلیس تسلیم محض بود، به گونهای که بسیاری از قلمروی سرزمینیاش را از دست داد. انقلاب مشروطه موجب شد که افکار نهادگرا و قانونمند رویهای اجرایی پیدا کنند و در این بستر سیاست استقلالگرایانه برای فرار از تبعات منفی خواستههای روس و انگلیس در کشور شکل گرفت. این نوشتار به الگوی سیاست خارجی ایران بین سالهای 1304-1285 ش. از انقلاب مشروطه تا روی کار آمدن سلسله پهلوی میپردازد. بدین منظور با بررسی شرایط داخلی و خارجی میکوشد که به سبکی روشمند جریانها و تحولات داخلی و خارجی را که منجر به اتخاذ الگوی بیطرفی گردید، مورد واکاوی قرار دهد.
