معانی نحو، اساس بلاغت در سیرالملوک نظامالمک (تبیین غلبة معانی نحو بر بیان و بدیع در شکلگیری نظام بلاغی سیرالملوک)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه شهیدبهشتی
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی
doi
10.30465/cpl.2020.4743چکیده
بررسی آثار بلاغی ادب فارسی و پژوهشهای پیرامون آن نشان میدهد که پژوهشگران، به نظام زیباییشناختی مستقل و معینی در حوزة پژوهشی نثر فارسی قائل نیستند. حال آنکه بررسیهای موردی متون نثر نشان میدهد که نه تنها این آثار، نظام زیباییشناختی مستقل و مؤثری دارد، این نظام زیباییشناختی همسویی کارآمدی با رسالت متون نثر-که انتقال معنا از مؤلف به خواننده است- دارد. معانی نحو، به عنوان یک شیوة بلاغی مستقل، تبیین کنندة بسیاری از شگردهای بلاغی مورد استفادة مؤلفان آثار منثور ادبی است. نظامی که به دلیل اولویت نداشتن در نظام بلاغی نظم فارسی، به اندازة دو حوزة دیگر بلاغت یعنی بیان و بدیع در معرض توجه نبوده و نیست. نگارنده در پژوهش حاضر سعی کردهاست تا با بررسی دقیق فصلهای سیو نهم و چهلم سیرالملوک نظامالملک از منظر علم معانی، نظام زیباییشناختی یکی از مهمترین متون منثور ادبیات فارسی را برجسته کند و نشان دهد که این نظام، هم کاملاً مؤثر و کارآمد و هم کاملاً منطبق با رسالت مؤلف از تولید این متن است. از سوی دیگر با تحلیل این متن از منظر بیان و بدیع نشان دادهاست که هنرسازههای این دو حوزة بلاغی سهم ناچیزی در زیبایی این متن دارد.