نقش خدمات و کارکردهای کتابخانه‌های عمومی در توسعه اقتصادی جامعه

نویسندگان

1 دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه رازی، ایران

3 دانشیار ،گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران .

doi
10.22034/jkrs.2023.57250.1031
چکیده

هدف: هدف این پژوهش کشف نقش خدمات و کارکردها کتابخانه­های عمومی در توسعه اقتصادی جامعه از دیدگاه کتابداران و مدیران کتابخانه­های عمومی بود.روش‌شناسی­: پژوهش حاضر از نوع طرح‌های پژوهش کمی است و به‌صورت پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش را  مدیران و کتابداران کتابخانه­های عمومی مراکز استان که تجربه و تخصص کافی در حوزه کتابخانه­های عمومی داشتند، تشکیل می دهند. جامعه آماری 1900 نفر برآورد شد که با استفاده از فرمول نمونه­گیری کوکران 319 نفر به‌عنوان نمونه مشخص شدند. جهت گردآوری داده­ها از ابزار  پرسشنامه‌ محقق ساخته استفاده شد. برای سنجش روایی و پایایی پرسشنامه، از روایی محتوایی و همچنین برای تعیین پایایی از روش آلفای کرونباخ استفاده شد، ضریب آلفای کرونباخ برای همه مؤلفه­ها و کل پرسشنامه بیش از 80/0 به دست آمده که حاکی از پایایی قابل‌قبول پرسشنامه مذکور بود. تمامی روند تجزیه‌وتحلیل داده­های پژوهش حاضر در نرم­افزارهای آماری SPSS و معادلات ساختاری PLS Smart انجام گرفت.یافته­ها: یافته­های پژوهش حاضر مشخص نمودند که خدمات و کارکردهای کتابخانه­های عمومی از قبیل آموزش و پژوهش، اطلاعات و اطلاع‌رسانی، ایجاد تفریح و تفنن، برگزاری نمایشگاه، همایش و غیره و تشویق به مطالعه و تعالی بخشیدن به روح، بیش از 40 درصد بر شاخص­های توسعه اقتصادی نقش مؤثر و مثبتی دارد. همچنین اعتباریابی مدل ساختاری پژوهش با استفاده از آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، روایی همگرا، دقت پیش­بینی (R2)، قدرت پیش‌بینی (Q2) و شاخص نیکویی برازش (GOF) مدل پژوهش حاضر از اعتبار مناسبی برخوردار است.نتایج: نتایج پژوهش نشان داد که ویژگی­ها و کارکردهای کتابخانه­های عمومی در ایران این ظرفیت و توانایی را دارند که نقش مؤثر و چشمگیری در توسعه اقتصادی جامعه داشته باشند و این مهم در کشورهای توسعه‌یافته به شکل موفقی اتفاق افتاده است. بااین‌حال، بخش دیگری از نتایج پژوهش که وضعیت کنونی کتابخانه­های عمومی در کشور را موردبررسی قرار داد، نشان داد که کتابخانه­های عمومی ایران در بحث اقتصادی نسبت به بحث فرهنگ و توسعه فرهنگی جامعه مهجور مانده‌اند. می­توان گفت که عدم توجه و استفاده از ظرفیت­های کتابخانه­های عمومی در حوزه اقتصادی یکی از دلایل کمرنگ بودن نقش کتابخانه­های عمومی در توسعه اقتصادی است.اصالت و ارزش: تاکنون پژوهش‌های بسیار اندکی با استفاده از معادلات ساختاری به بررسی تأثیر اقتصادی کتابخانه‌های عمومی در سطح جامعه پرداخته‌اند. بر مبنای این رویکرد متغیرهای تأثیرگذار بیشتری مورد بررسی قرار گرفته‌اند.