تبیین مؤلفه‌های دسترسی در فرآیند اطلاع‌یابی در فضای مجازی بر اساس نظریۀ تغییر بنیادین: مطالعۀ موردی دانشجویان جدیدالورود کارشناسی دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تبریز

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی

doi
10.22034/jkrs.2021.47743.1005
چکیده

هدف: تبیین مؤلفه‌های دسترسی بر اساس یکی از ابعاد نظریۀ تغییر بنیادین در فرآیند اطلاع‌یابی دانشجویان در فضای مجازیروش‌شناسی: پژوهش حاضر کیفی و به شیوۀ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته است. جامعۀ پژوهش دانشجویان جدیدالورود کارشناسی دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تبریز بودند که فرآیند نمونه‌گیری با روش گلوله‌برفی انجام شد. نهایتاً با بهره‌گیری از نظرات 21 نفر از دانشجویان داده‌های مورد نیاز به اشباع رسید. برای تحلیل داده‌های کیفی و استخراج مؤلفه‌ها، از شیوه کدگذاری روش‌شناسی نظریه داده‌بنیاد و نرم‌افزار مکس‌کیو.‌دی.‌ای. استفاده شد. یافته‌ها: به منظور طراحی الگوی دسترسی و یافتن مفهومی مشترک از تعریف پدیدۀ (دسترسی)، شرایط علی(زمینه استفاده از دانش و توانایی دیگران و انواع محتوای مورد استفاده در فضای مجازی)، متغیرهای زمینه‌ای (ابزارهای دسترسی به اطلاعات)، راهبردها (نحوۀ دسترسی به منابع اطلاعاتی، برخورداری از مهارت‌های لازم برای استفادۀ مستقل از منابع اطلاعاتی، استفاده از دانش و توانایی دیگران در فضای مجازی)، شرایط مداخله‌گر (موانع دسترسی به اطلاعات) و پیامدهای دسترسی (کاربرد فضای مجازی برای کاربران) مشخص شد.اصالت و ارزش: ارزش مقالۀ حاضر در نشان دادن یکی از ابعاد مهم نظریه تغییر بنیادین (دسترسی) است که به‌واسطۀ محیط مجازی تحت تأثیر قرار می‌گیرد. نتایج: پیدایش منابع الکترونیکی در فضای مجازی به‌ویژه اینترنت، شبکه جهانی و ویژگی‌های منحصر فضای مجازی رفتار اطلاع‌یابی دانشجویان را تغییر داده و برای اطلاع‌یابی نیازمند داشتن توانایی و مهارت‌های لازم در زمینه سواد اطلاعاتی، سواد رایانه‌ای، سواد اینترنتی، سواد ارتباطی، سواد انتقادی و سواد فرهنگی هستند.