نقد کهن‌الگوی مادر مثالی در گرشاسب‌نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

3 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

4 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

doi
چکیده

مادر مثالی از قدیمی‌ترین کهن‌الگوهای جهان و مفهومی بسیار گسترده است که از نخستین دوره‌های حیات بشر تا به امروز در ذهن و روح آدمی حضوری پررنگ داشته و به خلق اسطوره‌های مشابهی در همۀ فرهنگ‌ها و سرزمین‌ها منجر شده است. طبعاً نیاکان ایرانی ما، به‌عنوان جزئی از یک کُل گسترده، ناخودآگاه با کهن‌الگوها در ارتباط بوده‌اند. بررسی و آشکارکردن مادر مثالی در اثرِ کهنِ گرشاسب‌نامه، ما را در شناخت بیش‌تر دنیای گذشتگان و روح و ذهن نیاکانمان یاری خواهد کرد. در گرشاسب‌نامه، بیش‌ترین نمود مادر مثالی را در عناصر اربعه، به‌ویژه خاک و آب، می‌بینیم. برخی موجودات و رویدادهای کتاب و کارکرد آن‌ها نیز بیان‌کنندۀ وجوهی از مادر مثالی هستند. در این پژوهش، می‌کوشیم آشکار کنیم که مادر مثالی در چه قالب‌ها و چهره‌هایی نمایان می‌شود؟ این چهره‌ها و قالب‌ها درگرشاسب‌نامه کدام‌اند؟ هریک از چهره‌ها و قالب‌ها نشان‌دهندۀ کدام جنبۀ وجودی مثبت یا منفی مادر مثالی است؟