جایگاه دعا در تصویرهای گوناگون از خدا
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، مؤسسۀ لغت نامۀ دهخدا
doi
چکیده
انسانها تصویرهای گوناگونی از خدا دارند و بر اساس آن تصویر، الگویی از رابطه را بین خود و خدا را پدید میآورند. در این مقاله، نُه تصویر از خدا را در فرهنگ اسلامی معرفی میکنیم و بعد بر اساس سه معیار سنخیت، شخصیت و نوع رابطه به بررسی جایگاه دعا در این تصویرها میپردازیم. این نُه تصویر عبارتاند از تصویر فیلسوفان، تصویر اشاعره، تصویر معتزله (شامل دو تصویر)، تصویر فقیهان، تصویر زاهدان، تصویر عارفان خائف، تصویر عارفان وحدت وجودی و تصویر عارفان عاشق. به نظر میرسد تنها در تصویرِ عارفان عاشق از خداست که انسان میتواند رابطهای صمیمانه و دوستانه با خدا داشته باشد؛ زیراکه در این تصویر، انسان موجودی است دارای قابلیتِ همجنس شدن با خدا و خدا هم، با وجودِ منزه بودن، موجودی متشخص است؛ لذا الگوی رابطة انسان و خدا از نوعِ من – تو است و تنها در چنین رابطهای است که دعا جایگاه واقعی خود را بازمییابد. در سایر تصویرها یا خدا دارای شخصیت نیست، یا انسان تا حد یک شئِ بیارزش تنزل مییابد و یا اینکه بین انسان و خدا هیچ سنخیتی وجود ندارد.
