فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش با هدف تحلیل روند تغییرات بارش در خاورمیانه طی دوره 1984 تا 2023 انجام گرفت. داده‌های بارش سالانه برای 16 کشور منطقه خاورمیانه از پایگاه سنجش‌ از دور PERSIANN استخراج و پس از صحت‌سنجی با داده‌های مشاهداتی، مورد پردازش قرار گرفت. به منظور بررسی رفتار زمانی بارش، آزمون‌های آماری روند و تغییر ناگهانی و همچنین روش‌های خوشه‌بندی مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج تحلیل‌ها نشان داد که بیشتر کشورهای جنوب و جنوب‌غرب منطقه، از جمله ایران، عراق، عربستان سعودی، یمن، امارات متحده عربی و کویت با روند کاهشی بارش در مقیاس سالانه مواجه بوده‌اند. این در حالی است که کشورهای شمالی‌تر و نواحی مدیترانه‌ای مانند ترکیه، لبنان، سوریه و اردن، عمدتاً روند افزایشی یا ثبات نسبی بارش را تجربه کرده‌اند. این الگوی ناهمگون بیانگر آن است که تغییر اقلیم در خاورمیانه به صورت نامتوازن بروز یافته است؛ به‌گونه‌ای که کاهش بارش در نواحی جنوبی و جنوب‌شرقی، خطر تشدید بحران‌های آبی، افت تولیدات کشاورزی و افزایش مهاجرت‌های اقلیمی را به‌همراه دارد. در مقابل، افزایش یا پایداری بارش در کشورهای شمالی‌تر نظیر ترکیه و لبنان می‌تواند زمینه‌ساز بروز اختلافات ژئوپلیتیکی بر سر بهره‌برداری از منابع آب مشترک گردد. به طور کلی یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی در منطقه نه‌تنها چالش‌های زیست‌محیطی و اقتصادی، بلکه پیامدهای اجتماعی و سیاسی قابل‌توجهی در پی خواهد داشت. بر این اساس، ضرورت دارد کشورهای منطقه با اتخاذ رویکردهای مشترک در مدیریت منابع آب، توسعه فناوری‌های نوین در زمینه افزایش بهره‌وری و ذخیره‌سازی آب زمینه کاهش آسیب‌پذیری و تضمین پایداری منابع آبی را فراهم آورند