تحلیلِ عبارتی مبهم در تاریخ جهانگشای جوینی (پیشنهادی برای ضبط عبارت «یک نفس بیکار نفسی»)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران.

doi
چکیده

در این مقاله بر آنم تا با تأمّل در عباراتی از تاریخِ جهانگشایِ جوینی که به گفتۀ بیشترِ شارحان دارایِ تعقید و ابهام است، با رویکرد نقد تصحیح متن از قراینِ موجود در نثرِ عطاملک استفاده کرده و معنایی روشن به دست آورم. گویی ابهامِ مورد نظر، بیشتر ناشی ازتوجه نکردن به فاعلِ جملات و خوانشِ نادرست از عبارت «یک نفس بیکار نفسی» است. این امر، مصحّحان و شارحان را بر آن داشته تا به گمان تمسّک جُسته و ضبطی دیگر از «بیکار» ارائه دهند و به تبعِ آن، توضیحاتی نابجا بیاورند. من با نشان دادن مرجع ضمایر، یافتن قراینی از جناس‌های «نَفَس» و «نَفس» در نثر عطاملک و قرینۀ ترکیبِ «یک نَفَس» در کنار تصحیف‌اش، تحلیلی دقیق‌تر از این عبارت ارائه می‌کنم. در این تحلیل نیازی به شک در ضبط نسخۀ قزوینی و شرح‌هایی که ‌قرینه‌ای در متن ندارند نیست و یک‌سره با شیوۀ نگارش عطاملک جوینی منطبق است.