فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جوامع خاورمیانه از لحاظ تنوع قومی، زبانی و مذهبی دارای پیچیدگی قابل توجهی هستند. این پیچیدگی­ها از عوامل مهم شکل­گیری بحران­های سیاسی و اجتماعی و به تاخیر افتادن یا دشوار شدن فرایندهای دولت­سازی و ملت­سازی در این کشورها محسوب می­شود. پژوهش­های گوناگونی از منظر علم سیاست و جامعه­شناسی سیاسی درباره مسئله اقوام در خاورمیانه و به­طور خاص کشورهایی با ترکیب قومی مرکب، انجام شده و راه­حل­هایی نیز برای حل این مسائل از سوی پژوهشگران، صاحب­نظران و استراتژیست­ها پیشنهاد شده است. یکی از این تحلیل­ها و راه­حل­ها که در دو دهه اخیر بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است پیشنهاد الگویی چندفرهنگی­گرا برای خاورمیانه است. این الگوی لیبرال در پی آن است که به قومیت­ها رسمیت دهد و آن­ها را در چارچوب هویت، فرهنگ، زبان و اقلیمی متمایز از قومیت­های دیگر مورد شناسایی قرار داده و تمایز میان آن­ها را مبنای سیاست­گذاری قرار دهد. در نوشته حاضر می­کوشم نشان دهم این الگو برای جوامع خاورمیانه مناسب نیست و نه تنها مسئله قومیت را حل نمی­کند بلکه به دلایل مختلف به شکاف و انشقاق و تعمیق بحران­ها کمک می­کند که دامنه آن از مسئله قومیت فراتر رفته و کلیت کارآمدی و امنیت کشورها را به خطر انداخته و فرایند ملت­سازی را با تاخیر جدی مواجه می­کند.