شرح و تحلیل بیتی دشوار از خاقانی « به پنج انامل به فتح باب سخن »
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان
doi
چکیده
اشعار خاقانی شروانی به همراه شاعرانی از پیچیدهترین اشعار زبان فارسی است. یکی از ویژگیهای بارز شعر او دقت و وسواس خاصی است که شاعر در انتخاب الفاظ و کنار هم چیدن آنها دارد. به طوریکه در نگاه اول این نکات از دید خواننده پوشیده خواهدماند؛ از این رو دقتی خاص و کوششی مضاعف لازم است تا تمام نکات پنهان و زیباییهای ادبی و فنی آن بر خواننده نمایان شود. در بیتی از خاقانی (به پنج انامل به فتح باب سخن/ ز هفت کشور جانم ببرد قحط و وبا) روابط عمیق بین کلماتی مثل «پنج انامل» ، «فتح باب» ، «قحط» و «وبا» وجود دارد که در شرحها به آن توجهی نشدهاست. فتح باب اصطلاحی نجومی در بارش باران و پنج انامل گیاهی در دفع وباست. که توجه به آنها معنای بیت را روشن و کامل میکند. البته خاقانی این موارد را با معنای ایهامی به کار میبرد که خود جلوههای دیگری جلوهد را با معنای ایهامی به کار می کنندة هوا و دافع وبا ستاز زیبایی کار اوست.