پراگماتیسم، اخلاق هوش مصنوعی و سیستم‏های اجتماعی-فنی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانش آموخته دکتری فلسفه تطبیقی و کارشناس پژوهش، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22034/jpiut.2025.66643.4060
چکیده

هدف از مقاله حاضر بررسی رویکرد سیستم‌های اجتماعی-‌فنی در بررسی اخلاقی هوش مصنوعی با تکیه‌بر نظرات فیلسوفان پراگماتیست است. در سالیان اخیر برخی پژوهشگران به استفاده از رویکرد سیستم‌های اجتماعی-‌فنی در حوزه هوش مصنوعی روی آورده‌اند. با این حال انواع روایت‌های مختلف از این رویکرد معرفی شده است که می‌توان آنها را به سه دسته اصلی تقسیم‌بندی کرد. در مقاله حاضر، هر سه دسته‌بندی معرفی و موردمطالعه قرار خواهند گرفت؛ البته تمرکز اصلی بر روایت پراگماتیستی خواهد بود. با توجه به اهمیتی که این رویکرد پیدا کرده است و با در نظر گرفتن تازگی آن، نیاز است پژوهشگران مختلف این رویکرد را به‌دقت مورد ارزیابی و مطالعه قرار داده و چالش‌های آن را شناسایی کنند. در راستای رسیدن به هدف اصلی این مقاله، از روش تحلیلی-انتقادی برای بررسی و ارائه راهکار استفاده شده است. بررسی‌های ما نشان می‌دهد که یک روایت پراگماتیستی از سیستم‌های اجتماعی-‌فنی بر عملکرد و اثرات هوش مصنوعی در جامعه تمرکز می‌کند و عوامل مختلف مؤثر که به آثار و نتایج اخلاقی می‌انجامند را شناسایی می‌کند. با این حال یک چالش اصلی این رویکرد پیچیدگی سیستم و وجود عوامل مختلف در آن است. در این راستا، با تکیه‌بر نظرات فیلسوفان پراگماتیست، مطالعه میان‌رشته‌ای به‌عنوان شیوه بررسی و مطالعه در سیستم‌های اجتماعی-‌فنی ارزیابی و معرفی شد. نتایج مقاله حاضر نشان می‌دهد، این راه‌کار با وجود عوامل مختلف و پیچیدگی سیستم؛ مطالعه و بررسی آن را امکان‌پذیر می‌کند.