روایتی نو از تدوین حماسهی ملی (شاهنامه)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارس ، دانشگاه بوعلی سینا همدان
2 استاد گروه زیان و ادبیات فارسی ، دانشگاه بوعلی سینا همدان
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دبیر ناحیه یک آموزش و پرورش همدان
doi
چکیده
کوشش نویسندگان در این مقاله، به بازخوانی روند پدیدآمدن حماسهی ملی شاهنامه، معطوف بوده است. نویسندگان از زاویهای به نسبت تازهتر به روند پدیدآمدن شاهنامه یا شاهکار حماسهی ملی، پرداختهاند. این درست است که ما امروز از متن به نسبت منقّح شاهنامه یا به تعبیری دیگر، کتاب بزرگ حماسهی ملّی، برخوردار هستیم؛ امّا این که در فرایند پدید آمدن این متن که از باشکوهترین متنهای فرهنگی، اسطورهای، زبانی، ملّی، ادبی و تاریخی ایران و زبان فارسی است، چه تحوّلاتی رخ داده یا این که در سیر سرودن آن کتاب، چه حادثههایی به وقوع پیوسته، کمتر سخن در میان است. سبب این کاستی هم تا اندازهای مشخص است: نبودن منابع کافی! نگارندگان این مقاله، در بررسیهای تاریخی و شواهد شعری در متن شاهنامه، به این باور رسیدهاند که شاهنامهی فردوسی که خود حاصلآمده از متن یا متنهای نوشتاری و به حدس و گمان، روایتهایی شفاهی بوده، در فضایی بسیار خطربار و با نقشهای از پیش تعیین شده، از سوی حامیان حماسهی ملّی و همت والای فردوسی، به گونهای پیروزمندانه، پدید آمده است. این پیروزی، حاصل نقشهای زیرکانه و مخفیانه از سوی حامیان حماسهی ملّی بود و در مراحل گوناگون، مورد حمایت قرار گرفت تا سرانجام به همّت فردوسی، به شکل کنونی به دست ما رسید. بنا بر نتایج این مقاله، در فرایند یادشده، تا رسیدن به این نقطه از شکوه و به بارنشستن این نهال پربار، بسیاری از بزرگان فرهنگ و ادب و خویشکاران وطندوست ایرانی، در این راه، جان باختند.
