فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عصر آهن یکی از کم‌شناخته‌شده‌ترین دوره‌های باستان‌شناسی در منطقۀ گرگان است. بیشتر پژوهش‌های منتشرشده از این عصر، مربوط به دورۀ آهن II و III است که در بافت گورستانی شناسایی ‌شده‌اند. آگاهی ما دربارۀ شروع این عصر، بسیار محدود است و پژوهش‌های باستان‌شناسی در منطقه بیشتر بر دوره‌های کهن‌تر و جدیدتر در بخش جلگه‌ای متمرکز بوده است. پژوهش‌های هدفمند باستان‌شناسی در منطقۀ کوهستانی تاکنون صورت نگرفته است. طی گمانه‌زنی به‌منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم محوطۀ ماهیان در منطقۀ کوهستانی علی‌آباد کتول در استان گلستان، بقایای یک ساختار گور با دو تدفین انسانی و گورآوندها شناسایی شد. این پژوهش تلاش می‌کند به معرفی نویافته‌های گورستان ماهیان بپردازد تا آگاهی‌های باستان‌شناسی از شروع عصر آهن منطقه، به‌ویژه مناطق کوهستانی، افزایش یابد. پرسش‌ اصلی این پژوهش این است که، چه ویژگی‌های فرهنگی و تدفینی در محوطۀ ماهیان قابل شناسایی است؟ و چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی در فرهنگ مادی این محوطه با دیگر گورستان‌های هم‌دوره در مناطق همجوار وجود دارد؟ فرضیه‌های مطروحه عبارتنداز این‌که گورستان ماهیان دربردارندۀ ویژگی‌های فرهنگی و تدفینی اواخر عصر مفرغ و اوایل عصر آهن در نواحی شمالی رشته‌کوه البرز است و این گورستان احتمالاً اشتراکات فرهنگی با محوطه‌های هم‌زمان در شمال‌شرق، غرب البرز و فلات‌مرکزی دارد. اطلاعات گردآوری شده از گمانه‌زنی، با روش توصیفی-تحلیلی بررسی شدند. درنتیجه گونه‌شناسی یافته‌ها و انجام مطالعات تطبیقی، مشخص شد که شیوۀ تدفین در ماهیان، مشابه دیگر گورستان‌های عصر آهن حوضۀ دریای کاسپی و فلات‌مرکزی ایران و درۀ سومبار ترکمنستان است. درمجموع، هفت ظرف سفالی و دو شئ فلزی کشف‌شدن که قابل‌مقایسه با یافته‌های مرحلۀ اول تپه مارلیک، گورستان جمشیدآباد رودبار گیلان، گورستان قیطریه و گورستان 1 سومبار و پرخای 2 ترکمنستان هستند. این گورستان‌ها همگی به دورۀ مفرغ جدید و آهن I (حدود 1500 تا 1300 پ.م.) تاریخ‌گذاری شده‌اند.