فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

معماری ایران با سابقۀ حدود ده‌هزار سال در زمینه‌های مختلف ساختاری، فنّی و هنری پیش‌گام و نوآور بوده و شاهکارهای ارزشمندی را در دوران تاریخی و اسلامی به جهان عرضه کرده است. باوجود پیشینۀ پژوهشی حدود 100ساله جنبه‌های مختلف معماری سنّتی ایران، هنوز، ناگفته‌ها و جزئیات زیادی وجود دارد که شوربختانه به‌دلیل فقدان مدارک و اسناد تاریخی و نیز بقایای معماری اندک برجا مانده، موردمطالعه و روشن‌گری قرار نگرفته است. معماری ایران در زمینه‌های ساختاری، فنّی و هنری در جهان، پیش‌گام و نوآور بوده و شاهکارهای ارزشمندی در دوران تاریخی عرضه کرده است. باوجود این موضوع، در ارتباط با جنبه‌های مختلف آن، نادانسته‌ها و ابهامات زیادی وجود دارد. مباحث مربوط به طرّاحی، اجرا، فنون و عناصر خاصّ معماری از این‌جمله است. در این ارتباط، باوجود پیش‌گامی ایران در زمینۀ طرّاحی و اجرای نخستین راه‌پلّه‌های مارپیچی‌شکل و نیز نقش مهمّ این عنصر در معماری دوران تاریخی، پژوهشی علمی صورت نگرفته و منشأ، روند شکل‌گیری و سیر تکامل آن مشخّص نیست. پژوهش حاضر با تمرکز بر این ابهامات، با تکیه‌بر منابع و داده‌های باستان‌شناسی، به شیوۀ توصیفی-تحلیلی تلاش کرده روشنگر نقش و جایگاه ایران در زمینۀ ساخت راه‌پلّه‌های مارپیچی‌شکل باشد. براساس پژوهش‌های انجام‌شده و باتوجه به اشاره منابع لاتین به نخستین نمونۀ شناسایی‌شده راه‌پلّه‌ مارپیچی‌شکل در ایتالیا مربوط به سال 480پ.م.، نخستین نمونۀ شناسایی‌شده در ایران در حسنلوی V بسیار قدیمی‌تر و مربوط به اواخر هزارۀ دوّم پیش‌ازمیلاد بوده و روند شکل‌گیری و گسترش استفاده از آن‌ها در معماری هزارۀ اوّل پیش‌ازمیلاد شمال‌غرب در حسنلوی V و IV، در غرب ایران در باباجان III و استقرار اصلی ماد در محوطۀ نوشیجان و تداوم آن در دورۀ هخامنشی در محوطۀ شوش، در دورۀ اشکانی در محوطۀ قومس و در دورۀ ساسانی در قلعه‌دختر و کاخ اردشیر یکم در فیروزآباد قابل مطالعه و پیگیری است.