ژئوشیمی مولکولی و مطالعه زیست نشان گرها در سازند گرو، غرب ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه زمینشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 استادیار گروه مهندسی شیمی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
doi
10.22084/nfag.2021.24150.1465چکیده
سازند گرو یکی از سنگهای منشأ نفتی مهم در حوضه زاگرس در غرب ایران است که مطالعات زمینشناسی متعددی روی آن انجام گرفته است. با این وجود مطالعه پیشرو سعی دارد که زیستنشانگرها وابسته به منشأ مواد آلی، بلوغ حرارتی و سن زمینشناسی را در نمونههای بیتومن استخراج شده از نمونههای رخنمون سطحی از سازند گرو را مورد مطالعه قرار دهد. آنالیز زیستنشانگرها با استفاده از تکنیک کروماتوگرافی گازی و کروماتوگرافی گازی- طیفسنجی جرمی انجام شده است. مطالعه زیستنشانگرهای استران (نسبت 28C به 29C) در بیتومن حاکی از این است که سازند گرو طی شکوفایی فیتوپلانکتونی دوره کرتاسه تشکیل شده است و ماده آلی آن عمدتاً متشکل از پلانکتونهای جلبکی و باکتریایی و نیز مقدار کمی مواد آلی گیاهی جابهجا شده از خشکی است که نهایتاً در یک حوضه رسوبی کربناته تهنشست یافته است. بهدلیل حاکمیت شرایط احیایی در محیطرسوبی، بیتومن استحصالی غنی از ترکیبات نیتروژن-گوگرد-اکسیژن و آسفالتن است. با توجه به نتایج درصد اجزای بیتومن انتظار زایش نفتی از نوع آروماتیک-آسفالتیک میرود. این یافتهها مبین رخداد فرآنیدهای دگرسایی بر روی مواد آلی این سازند میباشد. در اثر دگرسایی یک نوع بیتومن جامد و غیرقابل حل، به نام بایوبیتومن تشکیل شده است. همچنین آنالیز طیفسنجی جرمی ایزوتوپ پایدار کربن برای بررسی فرآیندهای هوازدگی سطحی و ارتباط ژنتیکی بیتومن استحصالی با ماده آلی موجود در سازند گرو بهکار رفته است. هوازدگی سطحی و آبشویی به واسطه حذف مقداری از اجزاء اشباع و آروماتیک سبک، باعث شده است که در ترکیب ایزوتوپ کربن در کروژن و بیتومن ناهمخوانی وجود داشته باشد. میزان بلوغ حرارتی مواد آلی تقریباً بالا است و سنگ منشأ گرو در اوایل پنجره تولید نفت قرار دارد.