فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امنیت آبی در مناطق خشک و نیمه‌خشک با اقلیم‌های ناهمگون مانند ایران، یک چالش چندبعدی است. با این حال، ارزیابی‌های کلان اغلب پاسخ‌های متفاوت مناطق اقلیمی به تغییرات هیدرولوژیک را نادیده می‌گیرند. این مطالعه با هدف پر کردن این خلأ، به تحلیل تفاضلی اثر روند بارش طی دورة ۱۹۷۰-۲۰۲۱ بر شاخص امنیت آبی (Aqueduct 4.0) در پهنه‌های اقلیمی متمایز ایران براساس طبقه‌بندی کوپن-گایگر می‌پردازد. بنابراین، پس از آشکارسازی روندهای بارش با آزمون من-کندال، از مدل تحلیل کوواریانس (ANCOVA) برای آزمون اثر تعدیل‌گر اقلیم بر رابطة میان این دو متغیر استفاده شد. نتایج، یک اثر تعاملی آماری معنی‌دار بین روند بارش و نوع اقلیم را آشکار ساخت (0/03) (0/03≈p)، که فرضیة اصلی تحقیق مبنی بر پاسخ ناهمگون امنیت آبی را تأیید می‌کند. در ادامه برای کمی‌سازی این تفاوت، یک شاخص حساسیت محاسبه گردید که نشان داد اقلیم‌های مدیترانه‌ای با تابستان گرم (Csa)، نیمه‌خشک گرم (BSh) و بیابانی گرم (BWh) با ثبت مقادیر حساسیت به‌ترتیب ۳۹۸، ۱۹۰ و ۱۸۵، آسیب‌پذیرترین مناطق در برابر نوسانات بارش هستند. در مقابل، سایر اقلیم‌ها حساسیت بسیار پایینی نشان دادند که حاکی از تاب‌آوری بیشتر یا غلبة عوامل دیگری چون مدیریت انسانی بر سیستم است. این یافته‌ها بر ناکارآمدی سیاست‌های یکپارچه تأکید کرده و ضرورت تدوین راهبردهای مدیریت منابع آب منطقه‌ای و مبتنی بر شواهد اقلیمی را برای تضمین امنیت آبی پایدار در ایران برجسته می‌سازد.