بازی‌های فکری-فلسفی فبک؛ چیستی، ویژگی‌ها و کارکردها

نویسندگان

1 کارشناس ارشد فلسفه و حکمت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه پژوهشی مطالعات فکرپروری کودک و نوجوان، پژوهشکده اخلاق و تربیت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

doi
10.22034/jpiut.2025.61070.3734
چکیده

ضرورت ورود بازی‌ها به محتواهای آموزشی در مدارس، اخیراً روشن شده است. قابلیت‌هایی در بازی‌ها شناخته شده که می‌تواند موجب تسهیل آموزش و ترغیب دانش‌آموزان به مشارکت در فعالیت‌های آموزشی شود. برنامه فلسفه برای کودکان یکی از برنامه‌های پیشرو در این زمینه است که تلاش می‌­کند محتواهای آموزشی را در راستای آموزش‌وپرورش مهارت‌های مختلفِ لازم برای زندگی حاضر و نیز رشد دانش‌­آموزان به لحاظ نگرش و هویت و معنای زندگی به کار برد. بازی‌های مدنظر این برنامه تفاوتی اساسی با سایر بازی‌های سرگرم­کننده یا ورزشی دارد. در این مقاله تلاش شد ویژگی این بازی­‌ها و نیز کارکرد مهارتی آنها شناسایی شود و برای شناسایی این ویژگی­‌ها دو گام برداشته شده است. در گام اول استخراج ویژگی‌­ها با روش بررسی استقراییِ بازی­های ارائه شده توسط بنیان‌گذاران فبک صورت‌گرفته است. در گام دوم که تحت عنوان «بازی‌های مدنظر فبک» ارائه می‌شود، با روش تحلیل مفهومی و محتوایی به استخراج بایدها و نبایدهای فبک (نقش و هدف از بازی­‌های فلسفی در فبک) برای بازی­های فلسفی پرداخته شده است. نهایتاً با مقایسه و تلفیق ویژگی‌هایی حاصل از دو طریق پنج ویژگی استخراج شد که بازی‌­های فکری - فلسفی را از بازی­‌های معمولی جدا می‌­کند. این بازی‌­ها علاوه بر اینکه باید تناسب روان‌شناختی و ویژگی بازیایی داشته باشند، باید مهارت­‌های سه­‌گانه شامل مهارت‌های منطقی، هیجانی و اجتماعی و سه نوع تفکر خلاق، مراقبتی و انتقادی را تقویت کرده و شرایط کندوکاو فلسفی را مهیا کنند.