فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی حساسیت بوم­شناختی مناطق حفاظت‌شده ابزاری کلیدی برای شناسایی نواحی بحرانی و طراحی راهبردهای مدیریت سازگار با تغییر اقلیم است. این پژوهش با هدف نقشه­سازی و تحلیل الگوی مکانی حساسیت منطقة حفاظت‌شدة اشترانکوه در استان لرستان، از ترکیب روش دلفی و تحلیل‌های مکانی در محیط GIS بهره گرفت. بدین‌منظور، 9 شاخص بوم­شناختی و فیزیوگرافیک شامل ارتفاع، شیب، جهت، اقلیم، کاربری/پوشش اراضی، رواناب سطحی، دبی چشمه‌ها، حساسیت خاک و سازندهای زمین‌شناسی به فرسایش مورد استفاده قرار گرفتند. وزن‌دهی شاخص‌ها با روش دلفی و نظر متخصصان نشان داد که کاربری/پوشش اراضی (0/198) و رواناب سطحی (0/162) بیشترین تأثیر را در تعیین سطح حساسیت دارند. نتایج نقشه­سازی و تحلیل الگوی مکانی نشان داد که حدود ۵۱ درصد از وسعت منطقه در طبقات حساسیت زیاد و بسیار زیاد قرار دارد و تمرکز این پهنه‌ها در بخش‌های جنوبی و مرکزی منطقه آشکار است. تحلیل خودهمبستگی مکانی (0/0001<P ؛0/073 =Moran’s I) بیانگر وجود خوشه‌های معنی‌دار حساسیت است و نتایج تحلیل لکه‌های داغ (Local Moran’s I) نیز نشان داد که لکه‌های حساسیت بالا (HH) عمدتاً در نواحی جنوبی و غربی منطقه متمرکزند. این بخش‌ها دارای شیب زیاد، رواناب بالا، کاهش تراکم پوشش گیاهی و توسعة اراضی کشاورزی‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که حساسیت بوم­شناختی اشترانکوه تابعی از تعاملات پیچیده میان عوامل طبیعی و انسانی است. تمرکز برنامه‌های حفاظتی و طرح‌های احیای پوشش گیاهی و آبخیزداری در لکه‌های داغ حساسیت می‌تواند نقش مؤثری در افزایش تاب‌آوری و کاهش آسیب‌پذیری این اکوسیستم کوهستانی ارزشمند داشته باشد.