فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آشفتگی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت پس از بهره‌برداری جنگل، مانند بهم‌خوردگی خاک، با آسیب به خاک و درختان، تاب‌آوری بوم‌سازگان‌های جنگلی در برابر تغییرات اقلیمی را کاهش می‌دهند. پژوهش حاضر فرآیند بازیابی مشخصه‌های زیستی (شامل تراکم و زی‌تودة خشک کرم خاکی، تنفس میکروبی خاک و زی‌تودة ریشه‌های مویین) خاک‌های فشرده‌شده در پنج گرادیان ارتفاعی (700، 900، 1100، 1300 و 1500 متر از سطح دریا) و سه شدت تردد (کم، متوسط و زیاد) پس از گذشت 7 سال از عملیات خروج چوب در مسیرهای چوبکشی در مقایسه با مناطق دست‌نخورده (شاهد) در جنگل‌های خیرود و حوزة 46 در عمق­ 10-0 سانتی­متری خاک آزمون کرد. نتایج آزمون آنالیز واریانس دوطرفه نشان داد که تأثیر گرادیان ارتفاعی و شدت تردد بر شاخص‌های زیستی خاک در جنگل‌های راش خالص نشان از کاهش شدید این شاخص‌ها با افزایش گرادیان ارتفاع داشت و افزایش گرادیان ارتفاع از 700 به 1500 متر، سبب کاهش تراکم و زی‌تودة کرم‌های خاکی، تنفس میکروبی، و زیست‌توده ریشه‌های نازک در محدودة ۵۶-۷۳ درصد شد (بیشترین کاهش در زی‌تودة ریشه‌ها (72/2 درصد) و کمترین کاهش در تنفس میکروبی (8/56 درصد). همبستگی پیرسون بین ویژگی‌های زیستی و اثر متقابل گرادیان ارتفاعی و شدت تردد نشان داد که تمامی شاخص‌های زیستی همبستگی منفی بسیار قوی و معنی‌دار نشان می‌دهد (0/05>P). گرادیان ارتفاعی به‌عنوان عامل کلیدی تعیین‌کنندة سلامت خاک در جنگل‌های راش عمل می‌کند، به‌طوری که ارتفاعات بیش از 1300 متر به‌دلیل شرایط سخت محیطی و حساسیت به تردد، بیشترین آسیب‌پذیری را نشان می‌دهند. اثرات تردد ماشین‌آلات بر مشخصه‌های زیستی خاک حتی پس از ۷ سال باقی می‌ماند و بازیابی در ارتفاعات بالا به بیش از هفت سال زمان نیاز دارد. این یافته‌ها بر ضرورت اتخاذ رویکردهای مدیریت جامع جنگل که عوامل گرادیان ارتفاعی، خاک و گونه‌های گیاهی را مد نظر قرار می‌دهند تأکید می‌کنند.