بازتاب کارکردهای طراحی بستهبندی در هنرهای معاصر
نویسندگان
1 استادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.47176/packaging.2026.1252چکیده
زندگی روزمره با طراحی بستهبندی در آمیخته است؛ از تعامل روزانه با محصولات بستهبندیشده گرفته تا انتخاب بستهبندی از قفسه فروشگاهها و دور ریختن بستهها. این مهم را هنرمندان معاصر از نیمۀ دوم قرن بیستم میلادی دریافتند وکوشیدند با دید انتقادی و فرهنگی جایگاه طراحی بستهبندی را در آثارشان باز نمایند. طراحی بستهبندی نیز در این سالها به پیشرفت چشمگیری رسیده و ابعاد گوناگون آن، بهطور دقیقتری تعریف شده است. مسئله اینجاست که چگونه کارکردهای گوناگون طراحی بستهبندی در هنرهای معاصر بازنمایی شده است. این پژوهش با هدف شناسایی الهامات هنرمندان معاصر از ابعاد گوناگون بستهبندی، چارچوب مفهومی جامع طراحی بستهبندی را انتخاب کرده تا بر اساس کارکردهای پنجگانه بستهبندی(حفاظت، ارگونومی، پایداری، ترابری و بازاریابی) به تحلیل محتوای آثار هنر معاصر بپردازد. روش پژوهش تحلیلی، بر اساس معیارهای پنجگانه و متمرکز بر موضوع اثر(عناصر بصری و جنس اثر، نام اثر و بیانیه هنرمند)، گرایش هنرمند، زمان و محل ارائه اثر است. روش گردآوری اسنادی است و محتوای 24 نمونه موردی از آثار هنر معاصر بهصورت کیفی با کارکردهای پنجگانه تطبیق مییابد و سپس میزان این تطبیق با استدلال زنجیرهای تولمین تقویت یا تعدیل میشود. نتایج پژوهش نشان میدهد که کارکرد ارگونومی و حفاظتی بهترتیب کمتر در میان منابع الهام هنرمندان قرار گرفته و سه کارکرد پایداری، بازاریابی و تا حدودی ترابری برای هنرمندان معاصر اهمیت داشته است. همچنین باید اشاره کرد که در آغاز هنرمندان معاصر بیشتر با رویکرد انتقادی آثاری ملهم از طراحی بستهبندی ارائه میدادند و در دوران متأخر بیشتر رویکردهای فرهنگی و اقتصادی درباره طراحی بستهبندی اتخاذ کردند.
