فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دهه‌های اخیر تأثیر آلاینده‌های مختلف از جمله فلزات سنگین بر محیط‌های آبی افزایش یافته است. فلزات سمی به‌دلیل عدم تجزیۀ زیستی در بافت‌های آبزیان از قبیل ماهیان تجمع یافته و از طریق مصرف ماهی تهدیدی برای سلامتی انسان هستند. همچنین این آبزیان قادرند وضعیت سلامت محیط را نشان دهند. بنابراین هدف از انجام این مطالعه، تعیین غلظت عنصر استرانسیم در بافت‌های عضله، کبد، آبشش و کلیۀ ماهی کپور معمولی (Cypinus carpio) در سه بخش هامون پوزک، صابوری و هیرمند تالاب بین‌المللی هامون (در زمان پرآبی تالاب) به‌منظور بررسی وضعیت تالاب از نظر فلز استرانسیم و همچنین تعیین ریسک سلامت بافت عضلۀ ماهی برای انسان بود. نمونه ­های ماهی در زمان پرآبی تالاب هامون از سه بخش پوزک، صابوری و هیرمند نمونه‌برداری شد. پس از صید نمونه‌های ماهی، هضم اسیدی بافت‌ها انجام شد و غلظت عناصر توسط دستگاه جذب اتمی ICP-OES سنجش گردید. سپس غلظت فلز در بین بافت‌های ماهی و همچنین بین سه بخش تالاب مقایسه شد. همچنین ریسک سلامت بافت عضلۀ ماهی برای مصرف‌کننده بررسی گردید. میانگین غلظت فلز استرانسیم در بافت‌های عضله، کبد، کلیه و آبشش ماهی به‌ترتیب 16/66، 12/14، 30/05و 205/80 میکروگرم بر گرم وزن خشک به‌دست آمد. مقایسۀ غلظت فلز استرانسیم در بین بافت‌های مورد مطالعه، حاکی از بیشتر بودن غلظت این عنصر در بافت آبشش بود (0/05>P). نتایج مقایسۀ غلظت استرانسیم در بین سه بخش تالاب، همچنین حاکی از بالاتر بودن غلظت استرانسیم در بافت کلیه و آبشش هامون پوزک در مقایسه با سایر بخش‌های تالاب (هامون صابوری و هیرمند) بود. بیشترین میزان شاخص پتانسیل خطر (THQ) در کودکان و بالغین در هامون پوزک و صابوری به‌ترتیب 1700/0 و 0/038، 1980/0 و 0/043 و برای هیرمند نیز 0/0165 و 0/036 (کمتر از) به‌دست آمد. مقدار شاخص خطر (HI) نیز در بالغین (227 گرم) و کودکان (114 گرم) کمتر از ۱ محاسبه شد. رودخانه­ های تأمین‌کنندۀ آب هامون پوزک، در مقایسه با دو بخش دیگر، مسیر طولانی­تری را در کشور افغانستان طی می­کنند، بنابراین افزایش غلظت عنصر می‌تواند ناشی از تأثیر محیطی بر غلظت این عنصر در آب و به‌دنبال آن در ماهی کپور باشد. بنابراین براساس نتایج می‌توان عنوان کرد که ماهی کپور معمولی C. carpio می‌تواند به‌عنوان شاخصی مناسب جهت برآورد وضعیت عنصر استرانسیم در تالاب هامون در شرایط پرآبی باشد. همچنین براساس محاسبۀ تهدید سلامت عضلۀ ماهی، غلظت استرانسیم در ماهی کپور معمولی برای مصرف‌کنندگان این ماهی در منطقۀ سیستان خطرآفرین نیست.