ارزش‌گذاری اقتصادی تولید آب در جنگل‌های هیرکانی با استفاده از InVEST

نویسندگان

1 گروه اقتصاد کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 گروه اقتصاد کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

4 گروه اقتصاد کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jne.2025.384483.2719
چکیده

جنگل‌ها نقش مهمی در تولید و تنظیم جریان آب دارند که در این میان، حوضه‌های آبخیز جنگلی ضرورتی اجتناب­ ناپذیر در حفظ آب هستند. در این پژوهش، برای کمی ­سازی خدمت تولید آب از مدل عملکرد آب در InVEST استفاده شد. داده ­های مورد نیاز این مدل شامل نقشه ­های پوشش گیاهی، میانگین بارش و تبخیر و تعرق پتانسیل سالانه، عمق خاک و ریشه، آب قابل دسترس گیاه، مرزهای حوضة آبخیز و همچنین جدول زیست­-‌فیزیکی می­باشد. براساس محاسبات انجام شده در سه حوزة جنگلداری-گیلان، مازندران و گلستان، سالانه 276416798 متر­مکعب آب تولید می­ شود که بیشترین میزان تولید آب متعلق به جامعة جنگلی راشستان در حوزة جنگلداری 7 اسالم گیلان با مقدار 4479 مترمکعب در هکتار و کمترین مقدار مربوط به جامعة جنگلی ممرزستان در حوزة جنگلداری 91 گلستان و متوسط تولید آب در کل سطح مورد مطالعه، 3558 مترمکعب در هکتار است. مناطق مورد مطالعه از نظر میزان ارزش اقتصادی خدمت بوم ­سازگان تولید آب، کاملاً با یکدیگر متفاوت بوده و ارزش یکسانی ندارند. ارزش هر یک از جوامع جنگلی از 240 میلیون ریال تا 367 میلیون ریال و متوسط ارزش هر هکتار از جنگل‌های مورد مطالعه 292 میلیون ریال برآورد شد. همچنین، ارزش کل منطقه با مساحت 77683 هکتار، معادل 22666177 میلیون ریال برآورد گردید. نتایج ارزش­گذاری مکانی نشان داد که نوع تیپ و جوامع جنگلی در تعیین ارزش خدمت تولید آب بسیار مهم است زیرا تغییر در پوشش گیاهی به‌میزان قابل توجهی بر ارزش خدمت تولید آب مؤثر خواهد بود. ارزش­گذاری اقتصادی تولید آب می­ تواند سبب تشویق مشارکت ساکنین محلی برای حفاظت و مدیریت بوم­ سازگان شد تا هزینة مربوط به خدمات ارائه ­شده توسط ذی‌نفعان پرداخت شده و در نتیجه بوم­ سازگان دچار آسیب کم­تر و حفاظت بیشتری شود.